तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके ८ अनुवाकः । ४६५

घ॒र्माय॑ शिश्लृष्व^{(९)} । ^{(१०)}बृह॒स्पति॑स्त्वोप॑सीदतु^{(१०)} । ^{(११)}दान॑वः स्थ पेर॑वः । विष्व॑ग्वृ॒तो लोहि॑तेन^{(११)} ।

हे धेनो 'त्वा' त्वां, दोग्धृरूपः 'बृहस्पतिः' 'उपसीदतु' समीपे प्राप्नोतु ॥

बृहस्पतिशब्दतात्पर्यं दर्शयति । “बृहस्पतिस्त्वोपसीदत्वित्याह ॥ ३ ॥ ब्रह्म वै देवानां बृहस्पतिः । ब्रह्मणैवैनामुपसीदति” इति । (५ प्र० । ७ अ० । १२ म०) । 'देवानां' मध्ये, बृहस्पतेः परब्रह्मरूपत्वात् तेनैवोपसदनं कृतं भवति ॥

कल्पः । दानवः स्थ पेरव इति स्तनान् संमृश्येति । विष्वग्वृतो लोहितेनेति मन्त्रशेषः । (११ मन्त्रः) । हे स्तनायूयं, 'दानवः' क्षीरदानकुशलाः, 'पेरवः' वत्सेन पातुं योग्याः, 'लोहितेन' वत्सेन, 'विष्वग्वृतः' पृथग्भूत्वा वर्त्तमानाः, 'स्थ' । न हि स्तनदोहने रक्तमायाति ॥

पानयोग्यत्वकथनेन शुद्धिः सूचितेत्येतद्दर्शयति । “दानवः स्थ पेरव इत्याह । मेध्यानेवैनान् करोति” इति । (५ प्र० । ७ अ० । १३ म०) ॥

विष्वग्वृत इत्यनेन क्षीरस्य रक्ताद्व्यावृत्तिर्विवक्षितेति दर्शयति । “विष्वग्वृतो लोहितेनेत्याह व्यावृत्यै” इति । (५ प्र० । ७ अ० । १४ म०) ॥

कल्पः । अ॒श्विभ्यां॑ पिन्वस्व सर॑स्वत्यै पिन्वस्व पू॒ष्णे पि॑न्वस्व

312