तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४६८	तैत्तिरीये आरण्यके

सार॒घस्य॑ । घ॒र्मं पा॑त वसवो यज॑ताव॒ट्^(१५) । ^(१६)स्वाहा॑

एतन्मन्त्रबलेनोर्जो रसस्य भागः सम्पादितो भवतीति दर्शयति। “सहोर्जो भागेनोपमेहीत्याह। ऊर्ज्जं एवैनं भागमकः” इति। (५ प्र० । ७ अ० । १६ म०) ॥

कल्पः। इन्द्राश्विना मधुनः सारघस्येति महावीरे गोपयः आनयतीति। घर्मं पात वसवो यजता वड़िति मन्त्रशेषः। (१५ मन्त्रः) । हे 'इन्द्र' हे अश्विनौ, यूयं त्रयोऽपि 'मधुनः' सम्बन्धिनं 'घर्मं' घृतसहितं क्षीरं, 'पात' पिवत। कीदृशस्य 'मधुनः' 'सारघस्य' सरघा मधुमक्षिकाः ताभिर्निष्पादितं सारघं तादृशस्य मधुनः सम्बन्धेन हविषस्तद्वन्मधुररसवं हे 'वसवः' देवाः, 'यजत' यागं कुरुत, 'वट्' इदं हविर्दत्तमस्तु ॥

अस्मिन् मन्त्रे इन्द्रशब्देन सहाश्विशब्दस्य प्रयोगाभिप्रायं दर्शयति। “अश्विनौ वा एतद्यज्ञस्य शिरः प्रतिदधतावब्रूतां। आवाभ्यामेव पूर्वाभ्यां वषट् क्रियाता इति। इन्द्राश्विना मधुनः सारघस्येत्याह। अश्विभ्यामेव पूर्वाभ्यां वषट्करोति। अथो अश्विनावेव भागधेयेन समर्द्धयति” ॥५॥ इति। (५ प्र० । ७ अ० । २० म०) । धनुष ऊर्द्ध्वकोट्या छिन्नं 'एतद्यज्ञस्य शिरः' एनस्तद्देहे* प्रतिदधतौ, 'अश्विनौ' तस्मिन् काले, इदं वचनं 'अब्रूतां' । पूर्व्वभाविभ्यां 'आवाभ्यामेव' 'वषट्'-कारेण हविः-

* तद्देहे इति तै० पु० पाठः।