तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४८८ तैत्तिरीये आरण्यके

$^{(४)}$अ॒मुष्य॑ त्वा प्रा॒णे सा॑दयामि । अ॒मुना॑ स॒ह नि॒- ऋ॑थं ग॑च्छ । यो॑ऽस्मान्द्वेष्टि॑ । यञ्च॑ व॒यं द्वि॒ष्मः$^{(४)}$ । $^{(५)}$पू॒ष्णे शर॑से॒ स्वाहा॑ । ग्राव॑भ्यः॒ स्वाहा॑ । प्रति॒रेभ्यः॑

कल्पः । यद्यभिचरेदमुष्य त्वा प्राणे सादयामीति सादये- दिति । पाठस्तु । $^{(४)}$“अमुष्य त्वा प्राणे सादयामि ॰ यञ्च वयं द्विष्मः”$^{(४)}$ इति । हे महावीर, द्वेष्टा द्वेष्यश्चेत्युभयविधस्य, ‘अमुष्य’ शत्रोः ‘प्राणे’ त्वां, ‘सादयामि’ । ‘अमुना’ शत्रुुणा, ‘सह’ त्वं ‘निरृथं गच्छ’ प्रयोजनाभावं प्राप्नुहि, तदीयं प्रयो- जनं मा कुर्वित्यर्थः ॥

अनेन मन्त्रेणाभिचारप्रयोगं विधत्ते । “यद्यभिचरेत् । अमुष्य त्वा प्राणे सादयाम्यमुना सह निरृथं गच्छेति ब्रूयाद्यं द्विष्यात् । यमेव द्वेष्टि । तेनैनग् सह निरृथं गमयति” इति । (५ प्र०।८ प्र०।६ म०) । ‘यं’ शत्रुं, यजमानः ‘द्विष्यात्’ शत्रुश्च ‘यमेव’ यजमानं, ‘द्वेष्टि’ ‘एनग्’ द्वेष्यं द्वेष्टारं चेत्युभयविधं शत्रुं स यजमानस्तेन महावीरेण ‘सह’ ‘निरृथं’ पुरुषार्थाभावं प्रापयति ॥

कल्पः । अथैतान् शकलानुपयमने जुहोति । पूष्णे शरसे स्वाहेत्येतैः प्रतिमन्त्रमिति । पाठस्तु । $^{(५)}$“पूष्णे शरसे स्वाहा ॰ पितृभ्यो घर्मपेभ्यः स्वाहा”$^{(५)}$ इति । अनिष्टस्य हिंसकः शराः तादृशाय ‘शरसे’ ‘पूष्णे’ पोषकाय देवाय, स्वाहुतमिद-