तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

५०० तैत्तिरीये आरण्यके

^{(३)}अनु॑नो॒ऽद्यानु॑मतिः। अन्वि॒द॑नुमते॒ त्वं^{(२)}। ^{(४)}दि॒व्-

तिस्र आहुतीर्जुहोति। छन्दोभिरेवास्मैभ्यो लोकेभ्यः शुचम- वयजते” इति। (५ प्र०।६ अ०।१ म०)। ‘अस्य’ घर्मस्य, सम्ब- न्धिनीं ‘शुचं’ छन्दोदेवताभिरेव सहायभूताभिः लोकत्रया- दपनयति॥

प्रदीप्यमानस्य शलाकामुष्टेर्धारणे क्रमेण मुखनाभिजानु- प्रमाणानि हस्तेनाभिनीय विधत्ते। “इयत्यग्रे जुहोति। अथे- यत्यथेयति। त्रय इमे लोकाः। एभ्य एव लोकेभ्यः शुच- मवयजते” इति। (५ प्र०।६ अ०।२ म०)। ‘अग्रे’ प्रथमं, ‘इयति’ आस्यदघ्ने देशे ‘जुहोति’। ‘अथ’ अनन्तरं, ‘इयति’ नाभिदघ्ने देशे धारयित्वा ‘जुहोति’। ‘अथ’ अनन्तरं, ‘इयति’ जानुदघ्ने देशे धारयित्वा ‘जुहोति’। एते च ‘त्रयः’ देशा लोकत्रय- रूपाः, अतो ‘लोकेभ्यः’ ‘शुचं’ निराकरोति॥

कल्पः। आहवनीय एवैनमनुप्रचरति अनुनोऽद्यानुम- तिरति परिश्रिते प्रतिप्रस्थाता पत्नीमुदानयत्यन्विदनुमत इति। (३ मन्त्रः)। अनुनोऽद्यानुमतिरित्येकस्या ऋचः प्रतीकं, अन्विदनुमते त्वमित्यपरस्या ऋचः प्रतीकं, एते ऋचाविदं वामास्ये हविरित्यनुवाके व्याख्यास्येते॥

अनयोर्देवतानुरूपतां* दर्शयति। “अनु॑नो॒ऽद्यानु॑मतिरि- त्याहा॒नु॒मत्यै” इति। (५ प्र०।६ अ०।३ म०)॥

* ज्ञानार्थतां इति तै० पु० पाठः।