४ प्रपाठके ११ अनुवाकः । ५०५

शिशु॒र्जन॑धायाः^(७) । ^(८)शं च॑ वक्षि॒ परि॑ च॒ वक्षि^(८) ।

“पुरुषः पुरुषो निधनमुपैति । पुरुषः पुरुषो हि रक्षस्वी । रक्षमामपहत्यै ॥ ४ ॥” इति । (५ प्र० । ६ अ० । १२ म०) । सर्व्वे- ष्वपि पुरुषेषु बाधकानि रक्षांस्यनुगच्छन्ति अतः सर्व्वोऽपि 'पुरुषः', 'रक्षस्वी'। निधनपाठेन तानि रक्षांस्यपहन्यन्ते ॥

उद्वासनदेशे हिरण्यस्थापनं विधत्ते । “यत् पृथिव्यामुद्दा- सयेत् । पृथिवीꣳ शुचार्पयेत् । यदप्सु । अपः शुचार्पयेत् । यदोषधीषु । ओषधीः शुचार्पयेत् । यद्वनस्पतिषु । वनस्पती- ञ्छुचार्पयेत् । हिरण्यं निधायोद्वासयति । अमृतं वै हिरण्यं ॥ ५ ॥ अमृत एवैनं प्रतिष्ठापयति ।” इति । (५ प्र० । ६ अ० । १४ म०) । प्रवर्ग्यस्य दाहकत्वात् पृथिव्यादीनां दाहो माभूदिति हि- रण्ये तदुद्वासनं अग्निसंयोगेऽपि विनाशाभावात् ‘हिरण्यं’, ‘अमृतं’ । अतस्तत्रैव प्रवर्ग्यं ‘प्रतिष्ठापयति’ ॥

कल्पः । उदकुम्भमादायाध्वर्युर्वल्गुरसि शंयुधाया इति त्रिः प्रदक्षिणमुत्तरवेदिं परिषिञ्चन् पर्येतीति । पाठस्तु । ^(७)“बल्गुरसि शंयुधायाः ॥ ३ ॥ शिशुर्जर्नधायाः”^(७) इति । हे परिषेक, त्वं 'शंयुधायाः' सुखप्राप्तेः, दुःखवियोगस्य धारकः,* 'बल्गुः' सुन्दरः, 'असि' । 'जनधायाः' जनस्य धारकः, 'शिशुः' बालवदुपलालनीयः, 'असि' । उत्तरवेदिपरत्वेन व्याख्येयं ॥

---

* भावकः इति तै० पुस्तकपाठः ।

3 R 2