तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

५१० तैत्तिरीये आरण्यके

(१४)॒व्यसौ॑ । यो᳭स्मान्द्वेष्टि॑ । यञ्च॑ व॒यं द्वि॒षः(१५) ।
(१६)॒अचि॑क्रदद्वृषा॒ हरि॑: । म॒हान्मि॒त्रो न दर्श॑तः । सꣳ
सूर्ये॑ण रोचते(१६) । (१७)चि॒दसि॑ समु॒द्रयो॑निः । इन्दु॑-

---

त्याह । आशिषमेवैतामाशास्ते” इति । (५ प्र०।६ अ०, २३ म०) ॥

तृतीयं मन्त्रमाह । (१५)“व्यसौ • यञ्च वयं द्विषः”(१५) इति । ‘यः’, अस्माकं द्वेष्टा, यश्चास्माभिर्द्वेष्यः, उभयविधः ‘असौ’ शत्रुः, प्रवर्येण विनाशितः ॥

मन्त्रस्य परविनाशपरत्वेनाभिचाररूपतां दर्शयति । “व्यसौ योऽस्मान् द्वेष्टि यञ्च वयं द्विष इत्याह । अभिचार एवास्येषः ।” इति । (५ प्र०।६अ०।२४म०) । ‘अस्य’ शत्रोः, ‘एषः’ मन्त्रपाठः यजमानेन कृतोऽभिचारः, तेनासौ विनश्यतीत्यर्थः ॥

चतुर्थं मन्त्रमाह । (१६)“अचिक्रदद् वृषा हरिः • सꣳ सूर्येण रोचते”(१६) इति । अयं प्रवर्त्यः ‘वृषा’ कामानां वर्षयिता, ‘हरिः’ पापस्य हर्त्ता, तादृशः सन् ‘अचिक्रदत्’ *क्रन्दनमुत्साहेनास्फोटनं कृतवान् । स च प्रवर्त्यः ‘महान्’ गुणैरधिकः, ‘मित्रो न’ मित्र इव, ‘दर्शतः’ दर्शनीयः, तादृशः ‘सूर्येण’ सङ्भूय ‘रोचते’ प्रकाशयति ॥

प्रथमपादे विशेषणयोः प्रसिद्धिं दर्शयति । “अचिक्रदद्

---

* क्रन्दनमुत्साहेनाखान्दं इति D चिह्नितपुस्तकपाठः । क्रन्दनमुत्साहोद्घाटनं इति तै० पुस्तकपाठः ।