तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

५१४ तैत्तिरीये आरण्यके

धियो॑ हिन्वा॒नो धिय॒ इन्नो॑ अव्यात्^(१९)। ^(२०)स-
सि॑म॒विन्दच्चर॑णे न॒दीना॑म्। अपा॑वृणो॒द् दुरो॒ अश्म॑-

'विश्वावसुः', 'गृणातु' कथयतु। कीदृशः, 'दिव्यो गन्धर्व्वः' दिवि भवो गन्धर्व्वजातिः, अतः सर्व्वज्ञ इत्यर्थः। 'रजसो विमानः' रञ्जकस्य गीतस्य विशेषेण निर्माता, 'धियो हिन्वानः' बुद्धेः प्रीणयिता, स गन्धर्व्वः 'नः' अस्मदीयाः, 'धिय इत्' बुद्धीः सर्व्वा अपि, 'अव्यात्' रक्षतु॥

पूर्व्वमन्त्रे* यथाङ्गवैकल्यसमाधानहेतुत्वं, तद्वदस्यापि वैकल्यसमाधानहेतुतां दर्शयति। “विश्वावसुरभितन्नो गृणात्वित्याह॥ ९॥ पूर्व्वमेवोदितं। उत्तरेणाभिगृणातु”। इति। (५ प्र०। ८ अ०। ३० म०)॥

चतुर्थपादे धीरक्षणेन ऋतुसमृद्धिर्विवक्षितेति दर्शयति। “धियो हिन्वानो धिय इन्नो अव्यादित्याह। ऋतूनेवास्मै कल्पयति”। इति। (५ प्र०। ८ अ०। ३१ म०)। ऋतवो यदा स्वस्वकार्य्यकराः तदा प्राणिनां बुद्धयः स्वस्था भवन्ति। अतो धीरक्षणं ऋतुषु प्रवाहरूपेण प्रवर्त्तते॥

अष्टममन्त्रमाह। ^(२०)“ससिमविन्दच्चरणे नदीनां। ० इन्द्रो दृढं परिजानादहीनं”^(१०) इति। यः पूर्व्वों गन्धर्व्वः अस्ति सः

---

* पूर्व्वमन्त्रो यथाङ्गवैकल्यसमाधानहेतुः। इति F, H, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः।