तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके ११ अनुवाकः। ५२१

जुहुयात्, इति मन्त्रद्रव्यविशिष्टकर्मविधिर्द्रष्टव्यः। तेन कर्मणा ‘प्रजापतिं’, ‘देवान्’, च अन्नसमृद्धान् कुर्व्वन्ति॥

तदेतदेनं प्रशंसति। “एष हवै साक्षात् प्रवर्ग्यं भक्षयति। यस्यैवं विदुषः प्रवर्ग्यः प्रवृज्यते”। इति। (५ प्र०। १० अ०। २ म०)। ‘एवं विदुषः’ प्रवर्ग्यमाहात्म्यविदः, ‘यस्य’, ‘प्रवर्ग्यं’, अनुष्ठीयते, सः ‘एषः’ ‘साक्षात्’ मुख्यं, प्रवर्ग्यफलमनुभवति॥

तस्य प्रवर्ग्यस्य काम्यमुद्वासनदेशं विधत्ते। “उत्तरवेद्यामुद्वासयेत् तेजस्कामस्य। तेजो वा उत्तरवेदिः॥२॥ तेजः प्रवर्ग्यः। तेजसैव तेजः समर्द्धयति”। इति। (५ प्र०। १० अ०। ३ म०)। उत्तरवेदेरग्न्याधारत्वात् प्रवर्ग्यहविषश्च तत्स्वरूपत्वात् उभयोस्तेजस्त्वम्॥

तमेव देशं फलान्तराय विधत्ते। “उत्तरवेद्यामुद्वासयेदन्नकामस्य। शिरो वा एतद्यज्ञस्य। यत्प्रवर्ग्यः। मुखमुत्तरवेदिः। शीर्ष्णैव मुखग्ं सन्दधात्यन्नाद्याय। अन्नाद एव भवति”। इति। (५ प्र०। १० अ०। ४ म०)। प्रवर्ग्यस्य शिरोरूपत्वादुत्तरवेदेः मुखत्वात्तच्चास्योद्वासने* सत्यन्नं भोक्तुं शिरसा मुखस्य साधनं† कृतं भवति। ततोऽयं ‘अन्नादो भवत्येव’॥

उत्तरवेद्यामुद्वासनं प्रशंसति। “यत्र खलु वा एतमुद्वासितं वयाग्ंसि पर्याग्ंसते। परि वै ताग्ं समां प्रजा वयाग्ंस्यासते॥३॥ तस्मादुत्तरवेद्यामेवोद्वासयेत्। प्रजानां गोपी-

---

* मुखत्वाच्च तत्र तस्योद्वासने इति F, H, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः।
† सन्धानमिति F, चिह्नितपुस्तकपाठः।
3 T 2