तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके २० अनुवाकः। ५३७

(५)मा नौ॑ घ॒र्म व्यथि॑तो॒ विव्य॑थो न॒:। मा न॒: पर॒मध॑रं॒ मा रजौऽनै॑:। मा स्व॒स्माᳲस्तम॑स्य॒न्तराधा॑:। मा रु॒द्रिया॑सो अ॒भिगु॑र्धृ॒धान॑:॥(६)। (७)मा न॒: क्रतु॑भिर्होडि॒तेभि॑र॒स्मान्।

कल्पः। यदि घर्मं प्रतिपरोयुः, न वा प्रतिपरोयुः, पुनरूर्ज्जा-सह रय्येति" ⁽५⁾मन्त्रः। एताभ्यामेनं प्रतिपरीयुरिति त्रिः परिषिञ्चन् पर्येतीति यदुक्तं, तत्राधिकपर्यावर्त्तने त्रिः पुनः परियन्तीति विपरीतावर्त्तनं यदुक्तं, तदकरणेयेतत् प्रायश्चित्तं। तत्र मन्त्रयोर्यदिदं* प्रतीकद्वयं, पुनरूर्ज्जा निवर्त्तस्वेत्येको मन्त्रः, सह रय्या निवर्त्तस्व इत्यपरो मन्त्रः, एतावुभावपि भूमिर्भूम्येत्यत्र† व्याख्यातौ॥

कल्पः। मा नो घर्म व्यथित इत्यष्टौ घर्मे व्यथिते प्रायश्चित्तानीति। घर्मस्याज्यपयोरूपद्रव्यस्य व्यथनं चलनं सन्तापाधिक्येन पात्रस्योपरि उद्गमने सति एतत्प्रायश्चित्तं। तत्र प्रथमामृचमाह। (१)“मा नो घर्म व्यथितो विव्यथो नः। ० मा रुद्रियासो अभिगुर्धृधानः”⁽१⁾इति। 'नः' अस्मदीय, हे 'घर्म' हविर्द्रव्य, त्वं 'व्यथितः' चलितो भूत्वा, 'नः' अस्मान्, 'मा विव्यथः' स्वस्थानान्मा विचालय। 'नः' अस्माकं, 'परं' उत्कृष्टं कर्म, 'अधरं' निकृष्टं, 'मा', कुरु। 'रजो मा अनैः' अस्मान् रजोगुणं मा प्रापय,। तथा 'तमस्यन्तः' तमोगुणमध्ये, 'अस्मान्', सुष्ठु 'मा आधाः' मा स्थापय। 'वृधानः' वर्धमाना उद्दान्ताः, 'रुद्रियासः' रुद्रसम्बन्धिनः क्रूरदेवाः, 'मा अभिगुः' अस्मिन् कर्मण्याभिमुख्येन मा आगच्छन्तु।

---

* मन्त्रेणोदितमिति D चिह्नितपुस्तकपाठः।
† भूमिर्भूमिसंज्ञचानुवाके इति E चिह्नितपुस्तकपाठः।
3 v 2