तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

५४ तैत्तिरीये आरण्यके

^(८)वाता॒द्विष्णो॒र्बल॑माहुः । अक्ष॑रा॒द्दीप्ति॒रुच्य॑ते । त्रि॒प॒दाद्द्वा॑रयद्देवः । यदिष्णो॑रे॒कमु॑त्त॒मम्^(८) ॥ ३ ॥

अथ चतुर्थीमाह । ^(८)“वाताद्विष्णोर्बलमाहुः ॰ यदिष्णोरेकमुत्तमं”^(८) इति । विष्णुर्हि वातरूपं सूत्रात्मानमुत्पाद्य तेन सूत्रेण सर्वं जगद्धारयति । तथा च वाजसनेयिन आमनन्ति । वायुर्वै गौतम तत्सूत्रं वायुना वै गौतम सूत्रेणायञ्च लोकः परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि सन्दृब्धानि भवन्तीति । तस्मात् ‘विष्णोः’, ‘बलं’ धारणसामर्थ्यं, ‘वातात्’, आगतम् इत्यभिज्ञा उत्तरं ‘आहुः’ । ‘दीप्तिः’ जगदवभासकं ज्योतिः, तच्च विष्णोः ‘अक्षरात्’ विनाशरहितात् स्वकीयात् परमपदात्, भवतीत्यभिज्ञैः ‘उच्यते’ । ‘विष्णोर्हि जगत्सृष्ट्यादिनिर्वाहकमुपासकैरुपास्यमिदम्, अपरं, यच्च ज्ञानिभिर्ज्ञेयं, परमम् । अतएवाम्नायते । तद्विष्णोः परमम्पदं सदा पश्यन्ति सूरय इति । तत्र परविद्यागम्यं स्वरूपं विनाशराहित्यादक्षरम् । अतएवाथर्वणिका आमनन्ति । अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यत इति । तस्मादक्षरात् जगदवभासिका चैतन्यरूपा दीप्तिर्लभ्यते । तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभातीति श्रुतेः । इदृच्च का दीप्तिरित्यस्योत्तरं । पुरुषसूक्ते । पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवीत्याम्नायते । सर्वमप्येतज्जगत् अस्य परमेश्वरस्य चतुर्थोंऽशः । अवशिष्टमंशत्रयं व्यवहारातीतत्वादमृतमविनश्वरं । स द्योतनात्मके स्वस्वरूपे सर्वदावतिष्ठते । तादृशात् ‘त्रि-