तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके ८ अनुवाकः । ५५

(९)अ॒ग्नयो॑ वाय॒वश्चै॑व । ए॒तद॑स्य परा॒यण॑म्(९) । (१०)पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ परं॑ मृ॒त्युं । अ॒व॒मं म॑ध्य॒मं च॑तुं । लो॒कञ्च॑ पु॒ण्यपा॒पानां॑ । ए॒तत् पृ॑च्छा॒मि सम्प्र॑ति(१०) । (११)अ॒मु-

पात्'स्वरूपाद्ब्रह्मणो लब्धसामर्थ्यो 'देवः' विष्णुः, 'धारयत्', सर्वं जगद्धारयति, 'यत्' त्रिपादमृतु, 'विष्णोरेकम्', एव 'उत्तमं', स्वरूपं तस्मात्त्रिपादादिति पूर्वत्रान्वयः । अथवा एतदुत्तरवशात् पूर्वेत्रैको यद्धारयदिति वाक्ये कथमेको धृतवानिति प्रश्न उन्नेयः ॥

अथ पञ्चमोमाह । (९)“अग्नयो ० परायणं”(९) इति । य एते 'अग्नयः' सावित्रादय आरुणकेतुकान्ताः, ये च तत्-सखिभूता 'वायवः', 'च'काराद्येऽप्यादित्याः, 'एतत्' सर्वं देवता-जातं, 'अस्य' विष्णोः, 'परायणं' सहकारिभूतं, इदञ्च किं परायणमित्यस्योत्तरं ॥

कल्पः । पृच्छामि त्वा परं मृत्युमिति चतस्रो मृत्युमतीरिति । तत्र प्रथमामाह। (१०)“पृच्छामि ० सम्प्रति”(१०) इति। अत्र कश्चिन्मुनिर्जिज्ञासुरभिज्ञमन्यं मुनिं पृच्छति । हे अभिज्ञमुने 'त्वां', प्रति चतुर्विधान् मृत्यून् 'पृच्छामि' । परोऽवमो मध्यमश्चतुर्थश्चेत्येते मृत्यवः तेषां स्वरूपं ब्रूहि । चतुर्थ इत्येतस्मिन्नर्थे 'चतुः' शब्दः, तथा पुण्यकृतां पापिनाञ्च 'लोकं', ब्रूहि । एतत् सर्वमिदानीं 'पृच्छामि' ॥

अथ द्वितीयामाह । (११)“अमुमाङ्कः ० चन्द्रमाश्चतुरुच्य-