तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

६४ तैत्तिरीये आरण्यके

क॒पिला अति॑लोहिताः। ऊ॒र्ध्वा अ॑वप॑तं॒ ताश्च॑। वैद्यु॒त इत्येकादश॑^(४)। ^(५)नैनं॑ वैद्यु॒तो हि॑नस्ति। य ए॒वं वेद॑^(५)। ^(६)सहोवाच॒ व्यासः॑ पाराश॒र्यः। वि॒द्युद्व॒धमे॒- वाहं मृ॒त्युमैच्छ॒मिति॑^(६)*॥ २॥

शब्देन परामृश्यन्ते। इत्येकादशवायुसम्बन्धिपुरुषगणः। एकै- कस्मिन् गणे पुरुषबाहुल्यात् 'प्रभ्राजमानाः', इत्यादिबहुव- चननिर्देशः। एकादशस्त्रीगणकस्येति† विवक्षितत्वादान्नाता अपि स्त्रीनाममन्त्रा अत्रानेयाः। तथा च प्रभ्राजमान्यस्तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवासीदेति मन्त्रपाठः सम्पद्यते॥

उक्तवायुगणवेदनं प्रशंसति। ^(५)"नैनं • एवं वेद"^(५) इति। 'यः' पुमान्, वायुगणमाहात्म्यं 'वेद', 'एनं', 'वैद्युतः', अग्निरशनिरूपः 'न हिनस्ति'॥

एतस्योत्तमफलत्वं द्योतयितुं वैद्युतबधस्य कष्टतां दर्शय- ति। ^(६)"सहोवाच • मृत्युमैच्छमिति"^(६) इति। पराशरस्य पुत्रो 'व्यासाख्यः', महर्षिः योऽस्ति 'सः', खल्वेवम् 'उवाच', विद्यु- ताग्निना क्रियमाणे यो बधः तमेव 'अहं', 'मृत्युमैच्छं' तस्य मरणस्यातिकष्टत्वात् स एव बध एको मृत्युशब्दस्य मु- ख्यार्थः। तदपेक्षयान्येषां पापिष्ठत्वाभावादितरे बधा मृत्यव एव न भवन्तीत्यहं मन्ये॥

---

* अत्र रेखापातक्रमेण नवपादाः सन्ति, अर्थापेक्षयास्तु दश।
† D पुस्तके "गण" शब्दो नास्ति।