तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके ६ अनुवाकः । ६५

(७)न त्व॑काम॒ꣳ ह॑न्ति । य ए॒वं वेद॑(७) । (८)अथ॑ ग- न्ध॒र्व्वग॒णाः(८) । (९)स्वान॒भ्राट् । अङ्घा॑रि॒र्बम्भा॑रिः । ह॒- स्तः सुह॑स्तः । कृ॒शानुर्विश्ववा॑वसुः । मूर्द्धन्वात्सूर्य्य॑वर्चाः । कृ॒तिरित्येकादश ग॑न्धर्व्वग॒णाः(९) । (१०)देवा॑श्च म॑हादे- वाः । र॒श्मय॑श्च दे॒वा ग॑र॒गिरः॑(१०) ॥ ३ ॥*

---

विद्युद्वधस्यातिकष्टत्वं प्रदर्श्य वेदितुस्तदधराहित्यलक्षणं फलं पूर्वोक्तमुपसंहरति । (७)“न त्वकामꣳ ० एवं वेद”(७) इति । एवं वेदितुर्विद्युद्वधपरिहारार्थित्वाद्दिद्युद्वधे कामरहितं वेदितारं स वैद्युतोऽग्निर्नैव ‘हन्ति’ ॥

कल्पः । स्वानभ्राडित्येकादश गन्धर्वाः पदशः पश्चादिति । तदेतद्विधत्ते । (८)“अथ गन्धर्वगणाः”(८) इति । वायुगणानन्तरं ‘गन्धर्वगणाः’, उपधेयाः ॥

गन्धर्वाणां नाममन्त्रान् दर्शयति । (९)“स्वानभ्राट् ० गन्धर्वगणाः”(९) इति । स्वानादीनि गणनामधेयानि स्वानतया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवासीदेत्येवमुपधानं कर्त्तव्यम् ॥

एकादशसङ्ख्याका य एते गन्धर्वगणास्तान् प्रशंसति । (१०)“देवाश्च ० देवा गरगिरः”(१०)इति । ‘देवाः’ स्वयं द्योतमानाः । ‘महादेवाः’ इतरेषु देवेषु मध्ये गुणैर्महान्तः, ‘रश्मयः’ दीप्तिमन्तः, ‘देवाः’ इतरेषामपि द्योतयितारः । ‘गरगिरः’ विषमपि निगीर्य जरयन्ति ॥

---

* अत्रैकादशपादाः सन्ति । नियमस्तु सर्वत्र दशपादानां । रेखापातभ्रमेणातिरिक्तपादोऽत्र जातः स्यादित्यनुमीयते ।