तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

६ प्रपाठके ६ अनुवाकः । ६६१

रेत॒साऽव॑ति।^{(११)} ।^{(१२)}यथा॑ य॒माय॑ ह॒र्म्यमव॑प॒न् पञ्च॑ मा-
न॒वाः । ए॒वं व॑पामि ह॒र्म्यं यथा॒ऽसाम॑ जीवलो॒के भूर॑-
यः।^{(१२)} । ^{(१३)}चित॑ स्थ परि॒चित॑ ऊ॒र्ध्वचि॑तः श्रयध्वं पि॒तरौ

---

ओषधयश्च, ‘उज्जिहते’ उद्गच्छन्ति । ‘सुवः’ तन्निमित्तं सुखं, ‘पिन्वते’ वर्धते । ‘विश्वस्मै भुवनाय’ सर्वप्राण्युपकारार्थं, ‘इरा’ अन्नं, ‘जायते’ । ‘यत्’ यस्मात्कारणात्, ‘पर्जन्यः’ मेघः, ‘पृथिवीं’, ‘रेतसा’ स्वकीयेनोदकेन, ‘अवति’ रक्षति । तस्मात् पूर्वोक्तमन्नादिकमुपपन्नं ॥

कल्पः । पाच्यां सर्वाषधोः संयुत्य आवपति, यथा यमायेति ।
पाठस्तु । ^{(१२)}“यथा यमाय हर्म्यमवपन् पञ्च॰जीवलोके भूरयः”^{(१२)} इति । ‘यथा’, यमलोके ‘पञ्च मानवाः’ पञ्चसङ्ख्याकाः मनुष्यरूपाः मुख्या यमदूताः, ‘हर्म्यं’ हर्म्यस्य योग्यं गृहोपकरणजातं, ‘अवपन्’ सम्पादितवन्तः । ‘एवं’, अहमपि ‘हर्म्यं’ हर्म्यस्य गृहस्य योग्यं गृहोपकरणभूतमोषधिजातं, ‘वपामि’ प्रक्षिपामि । ‘यथा’ येन प्रकारेण, ‘जीवलोके’ जनसमूहे, ‘भूरयः’ प्रभूता , वयं ‘असाम’ अभवाम, तथा कुर्म इति शेषः ॥

कल्पः । चित स्थ परिचित इत्यपरिमिताभिः शर्कराभिः परिश्रित्य, इति । पाठस्तु । ^{(१३)}“चित स्थ परिचितः ० तया देवतया”^{(१३)} इति । हे शर्कराः यूयं ‘चितः’ सम्पादिता भवत, ‘परिचितः स्थ’ परितः स्थापिताः भवत, ‘ऊर्ध्वचितः’ सर्वाभ्य इष्टकाभ्य