तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

६ प्रपाठके ७ अनुवाक । ६८७

माता पृ॑थि॒वी म॒ही । वै॒व॒स्वत॑ꣳ हि गच्छा॑सि य॒मरा॒ज्ये॒ वि॒राज॑सि^{(९)}। ^{(१०)}नलं॑ प्ल॒वमा॒रोहैतन्न॒लेन॒ पथो॒ऽन्वि॑हि । स त्वं न॑ल॒प्ल॒वो भू॒त्वा सन्त॑र॒ प्रत॑रो॒त्तर॑^{(१०)} ॥ २ ॥ ^{(११)}स॒वि॒तैतानि॑ श॒रीरा॑णि पृथि॒व्यै मा॒तुरुप॑स्थ॒-

---

परिधिरूपावेतो, 'मा सम्बाधेयां' सम्बाधितं मा कुरुतां । 'माता' मातृस्थानीया, 'मही' महतो, 'पृथिवी', मा बाधिष्ट । 'हि' प्रसिद्धं, 'वैवस्वतं' सूर्य्यपुत्रं यमं, 'गच्छासि' प्राप्नुहि । 'यमराज्ये' यमस्य देशे, 'विराजसि' विशेषेण राजमानो भव ॥

कल्पः । मध्ये नलेषीकान् निदधाति, नलं प्लवमिति । पाठस्तु । ^{(१०)}"नलं प्लवमारोह ॰ सन्तर प्रतरोत्तर"^{(१०)} इति । नल- शब्देन जलमध्ये समुत्पन्नः तृणविशेष उच्यते । हे प्रेत त्वं 'नलं' 'प्लवं' तृणविशेषरूपं प्लवनहेतुं, 'एतं' 'आरोह' । तेन 'नलेन', 'पथः' मार्गान्, 'अन्विहि' त्वं अनुक्रमेण प्राप्नुहि । 'सः' तादृशः, 'त्वं', 'नलप्लवः' नलरूपेण प्लवेन युक्तः, 'भूत्वा', 'सन्तर' पितृलोक- मार्गरूपं समुद्रं सम्यक् तर, 'प्रतर' प्रकर्षेण तर, 'उत्तर' उत्कर्षेण तर । मार्गे नानाविधोपद्रवपरिहाराभिप्रायेण नानाविधन्तरण- मुच्यते ॥

कल्पः । पुराणेन सर्पिषा शरीराणि सुसन्तृप्तानि सन्तर्प्य उत्त- रत आसीनः अनन्वीक्षमाणो दर्भेषु निवपति, सवितैतानि शरीराणि इति । पाठस्तु । ^{(११)}"सवितैतानि शरीराणि ॰ तेभ्यः पृथिवि

4P2