तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

७०२ तैत्तिरीये आरण्यके

वीं द्यामु॒तोप॑रि॑ । यो॒नि॒कृतः॑ पथि॒कृतः॑ सप॒र्यत॒ ये दे॒वानां॑ घृत॒भागा इ॒ह स्थ॑ । ए॒षा ते॑ यम॒साद॑ने स्व॒धा निधी॑यते गृ॒हैंऽसौ । दशा॑क्षरा ताꣳ रक्ष॑स्व॒ तां गो॑पायस्व॒ तां ते॒ परि॑ददामि॒ तस्यां॑ त्वा॒ मा द॑भन् पि॒तरो॑ दे॒वता॑ । प्र॒जाप॑तिस्त्वा सादयतु॒ तया॑ दे॒वत॑या^(१) । (२, ५)

---

'उत्तभ्नुवन्' ऊर्ध्वं स्तम्भां कुर्वन्, 'उत अपि च, 'द्यां' द्युलोकं, 'उपरि' ऊर्ध्वभागे, उत्तभ्नुवन् । 'देवानां', मध्ये ये देवविशेषा यूयं 'इह' अस्मिन् उपधाने, 'घृतभागाः स्थ' घृतसेविनो भवत । ये यूयं 'योनिकृतः' स्थानकारिणः, 'पथिकृतः' मार्गकारिणश्च, सन्तः 'सपर्यत' परिचरत । 'असौ' देवदत्तादिनामक हे प्रेत, 'ते' तव, 'यमसादने' यमस्य स्थाने, 'गृहे', 'एषा स्वधा' एतच्चरुरूपमन्नं, 'निधीयते' नितरां स्थाप्यते । दशसङ्ख्याकानि अक्षराणि मन्त्रविशे-षरूपेण प्रतिपादकानि यस्याश्चरुरूपायाः स्वधायाः सन्ति, सा इयं 'दशाक्षरा', तादृशी या स्वधा विद्यते, 'तां' स्वधां, हे प्रेत 'रक्षस्व' । 'तां गोपायस्व' । स्वरूपस्योपद्रवाभावः, रक्षणं । भोगदशायामपि उपद्रवाभावः, गोपायेत्यनेनोच्यते । 'तां' तादृशीं स्वधां, 'ते' तुभ्यं, 'परिददामि' । अत्र देवतारूपा ये पितरः ते सर्वे 'तस्यां' स्वधायां, त्वां प्रेतं, 'मा दभन्' हिंसितं मा कुर्वन्तु । प्रजापतिरित्यादि पूर्ववत् ॥