तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

७०६ तैत्तिरीये आरण्यके

म्बमाह॑र पितॄणामोष॑धीं प्रि॒यां । अन्व॑स्यै॒ मूलं॑ जीवा॒- दनु॒ काण्ड॒मथो॒ फलं॑^{(५)} ॥ १ ॥ ^{(६, ७)}लो॒कं पृ॑णता॒ अ॑स्य सू॒ददो॑हसः^{(६, ७)}। ^{(८)}शं वा॒तः॑ शग्ं हि॒ते घृणिः॑ शर्मु॑ते सन्वोष॑धयः कल्प॑न्तां ते॒ दिशः॒ सर्वाः॑^{(८)}। ^{(९)}इदमे॒व मेतोऽप॑रामात्ति॒माराम॒ काञ्चन॑

मथो फलं”^{(५)} इति । हे प्रेत दर्भसम्बन्धिनं ‘स्तम्बं’, स्वीकुरु । इमां ‘ओषधीं’, ‘पितॄणां’, ‘प्रियां’, विद्धीति शेषः । ‘अस्यै’ दर्भ- रूपाया ओषध्याः, ‘मूलं’, ‘अनुजीवात्’ अनुक्रमेण जीवतु । तथा ‘काण्डं’, ‘फलं’, च ‘अनु’ क्रमेण, जीवतु, वर्धतामित्यर्थः ॥

कल्पः । लोकं पृणेति लोकम्पृणा उपदधाति, उत्तरया पुरीषेणा- नुविकिरति इति । तयोर्मन्त्रयोः प्रतीके दर्शयति । ^{(६, ७)}“लोकं पृण- ता अस्य सूददोहसः”^{(६, ७)} इति । लोकं पृण च्छिद्रं पृणेत्येको मन्त्रः। ता अस्येति द्वितीयः । एतौ चोभौ अपेत वीत इत्यनुवाके व्याख्यातौ ॥

कल्पः । उदपात्रेण उदुम्बरशाखया वा उक्षति, शं वात इति । पाठस्तु । ^{(८)}“शं वातः शग्ं हि०ते दिशः सर्वाः”^{(८)} इति । अयं मन्त्रः सप्तमानुवाके व्याख्यातः । ते सर्वा इत्येतावानेव विशेषः ॥

कल्पः । उपतिष्ठते, इदमेवेति । पाठस्तु । ^{(९)}“इदमेव मेतोप- रां • मित्रेण वरुणेन च”^{(९)} इति । इदानीं वर्त्तमानं ‘इदमेव’ एकं राष्ट्रं सम्पन्नं, ‘इतः’, ‘अपरां’, ‘कां’, चिदपि ‘आर्त्तिं’, ‘माराम’