तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके ६ अनुवाकः । ६७

निग॑दव्याख्याताः॑ । ताननुक्र॑मिष्यामः^{(१४)}। ^{(१५)}व॒राहवः॑ स्व॒तपसः ॥ ४ ॥ वि॒द्युन्म॑हसो॒ धूपयः॑ । श्वापयो॑ गृहमेधाश्चेतो॒ति ।

---

कल्पः । वराहव इति सप्तवाताः पदश इति । तदेतद्वि- धत्ते । ^{(१४)}"अथ निगदव्याख्याताः ताननुक्रमिष्यामः"^{(१४)} इति । 'अथ' सारस्वतेष्टकोपधानानन्तरं, 'निगदव्याख्याताः' उपाधेयाः । निगद्यमानेनैव मन्त्रपाठेनैव तेषां वायूनां महि- मा विस्पष्टमाख्यातो भवति, 'तान्' एतान् मन्त्रान्, 'अनु'- क्रमेण, कथयिष्यामः ॥

प्रतिज्ञातान्मन्त्रान् दर्शयति । ^{(१५)}"वराहव स्वतपसः • ग्निमिविदिषः"^{(१५)} इति । अत्र वराहव इत्यारभ्य गृहमे- धा इत्यन्तैः षड्भिः पदैः पर्जन्यप्रवर्त्तका वायुविशेषा उच्यन्ते । तेषां गणरूपत्वादेकैकगणस्थान् बहून् विवक्षित्वा वराहव इत्यादि बहुवचननिर्देशः । वरं श्रेष्ठं वर्षमाह्वयतीति वराहः, ते च बहवः 'वराहवः' । ये वायवः 'स्वतपसः' स्वयमेव तपन्ति न तु तापार्थमग्निमादित्यं वा अपेक्षन्ते 'स्वतपसः' । विद्युत्समानं महस्तेजो येषान्ते 'विद्युन्महसः' । 'धूपयः' गुग्गुलदशाङ्गादिद्र- व्यान्तरैरनपेक्षेण स्वशरीरगतसुगन्धेनैव सर्वान् पदार्थान् धूप- यन्तो वासितान् कुर्वन्तो वर्त्तन्ते । 'श्वापयः', 'श्व'शब्द आशु- शब्दपर्यायः ततः शीघ्रव्यापिन इत्युक्तं भवति । गृहेषु बधार्हाः

K 2