तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१० प्रपाठके १ अनुवाकः । ७६८

अबि॑भ्र॒दम् आग॑हि श्रि॒या मा॒ परि॑पातय^(२२) । ^(२३)पुरु॑षस्य विद्म स॒हस्रा॒क्षस्य॑ महादे॒वस्य॑ धीमहि* । तन्नो॑ रुद्रः प्रचो॒दया॑त्^(२९) । ^(२४)तत्पुरु॑षाय वि॒द्महै॑

देवः', तत्प्रसादात् मदीयं गवादिकं निर्ऋतिः 'मा हिंसीत्' मा विनाशयतु । 'जगच्छब्देन गवादिव्यतिरिक्तं गृहक्षेत्रादिकं विवक्षितं । हे 'अग्ने', त्वं 'अबिभ्रत्' अधारयन्, अस्मदपराधं मनस्यधारयित्वा 'आगहि' अस्मदनुग्रहार्थमागच्छ, ततो मां 'श्रिया' धनधान्यादिसम्पदा, 'परिपातय' सर्व्वतः प्रापय ॥

इत ऊर्द्धं तेषु तेषु देशेषु श्रुतिपाठा अत्यन्तविलक्षणाः, तत्र विज्ञानात्मप्रभृतिभिः पूर्व्वैर्निबन्धनकारैर्द्वाविड़पाठस्यादृतत्वात् वयमपि तमेवादृत्य व्याख्यास्यामः । तत्र षड्भिर्गायत्रीभिरात्मप्राप्तिद्वारभूता देवताविशेषाः प्रार्थ्यन्ते । तत्र आदौ विश्वरूपधरं प्रार्थयते । ^(२३)"पुरुषस्य विद्म ० तन्नो रुद्रः प्रचोदयात्"^(२९) इति । विश्वतश्चक्षुरित्यादिमन्त्रोक्तो विराट् पुरुषः 'सहस्राक्षः', तस्य, 'पुरुषस्य', स्वरूपं 'विद्म' जानीमहि, लभेमहि वा । तदर्थं तस्य विराड्रूपस्य 'महादेवस्य', स्वरूपं 'धीमहि' ध्यायेमः । तत्र ध्याने 'नः' अस्मान्, 'रुद्रः' विराड्रूपः महादेवः, 'प्रचोदयात्' प्रचोदयतु प्रेरयतु ॥

अथ बिभ्रद्दोर्भिः कुठारं मृगमभयवरौ सुप्रसन्नो महेश-

---

* तत्पुरुषाय विद्महे सहस्राक्षस्य धीमहीतिपाठे गायत्रीछन्दः प्रतितिष्ठति, परन्तु आदर्शपुस्तकेषु सर्व्वत्र मूलधृतपाठो दृश्यते ।