तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

७६८ तैत्तिरीये आरण्यके

शम॒स्तपो॒ दानं॒ तपो॒ यज्ञं॒ तपो॒ भूर्भुव॒: सुव॒र्ब्रह्मै॒तदुपा॑- स्वै॒तत्तप॑:⁽१⁾ ॥ अनु० ८ ॥

---

अथाष्टमोऽनुवाकः ।

अथ ज्ञानसाधनं यत्तपश्चित्तैकाग्र्यमस्ति “मनसश्चेन्द्रियाणाञ्च ह्येकाग्र्यं परमन्तपः” इति श्रुतेः । तत्तपः श्रौतस्मार्तसर्वकर्मस्वरूपतया प्रशंसति । यद्वा । तथाविधतपःसिद्धयर्थं जप्यं मन्त्रमाह । ⁽१⁾“ऋतं तपः सत्यन्तपः ० ब्रह्मैतदुपास्वैतत्तपः”⁽१⁾ इति । ‘ऋतं’ मनसा यथार्थवस्तुचिन्तनं, ‘सत्यं’ वाचा यथार्थभाषणं । ‘श्रुतं’ वेदस्य पूर्वोत्तरभागार्थावबोधायोभयोर्मीमांसयोः श्रवणं । ‘शान्तं’ शान्तिः बाह्येन्द्रियाभ्यन्तरेन्द्रियोपरतिः । ‘दानं’ धनेषु स्वत्वनिवृत्तिः परस्वत्वापादनपर्यन्ता । ‘यज्ञः’ अग्निहोत्रादिः। तदेतत्सर्वमर्वाचीनं ‘तपः’ भूरादिलोकत्रयात्मकं विराड्देहरूपं । यत् ‘ब्रह्म’, अस्ति, हे मुमुक्षो ‘एतत्’ ब्रह्म, ‘उपास्व’ विजातीयप्रत्ययरहितं सजातीयप्रत्ययप्रवाहं कुरु, तत् ‘एतत्’ उपासनं, उत्तमं ‘तपः’ ॥

इति सायणाचार्य्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे यजुरारण्यके दशमप्रपाठके नारायणीयापरनामधेययुक्तायां याज्ञिक्यामपनिषदि अष्टमोऽनुवाकः ॥