तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके १० अनुवाकः ॥ ७७

यैः श॒तप॑द्भिः ष॒डश्वैः॑।(६)। (७)स॒वि॒तारं॒ वित॑न्वन्तं॑। अनु॑- ब॒ध्नाति॑ शाम्ब॒रः। आप॑पूर॒ष् शम्ब॑रश्चैव। स॒वि॒ता रे- प॒सो भव॑त्।(७)। (८)त्यꣳ सु॒तृप्तं॑ वि॑दि॒त्वैव॑। ब॒हुसो॑म॒गि- रं व॑शी ॥ ३ ॥

---

'धन्वन्' निर्जले मरुदेशे। कीदृशैर्मेघैः, 'त्रिभिः' तत्तद्देशमनु- सृत्योत्तममध्यमाधमभावेन त्रिविधैः, 'रथैः' रथसदृशैः। यथा रथा उपरि महान्तं भारं वहन्ति तथा बहुजलभारवाहिन इत्यर्थः। 'शतपद्भिः' शतसङ्ख्याकाः पदाः जलधाराः पाद- सदृशा येषां तादृशैः, अनन्तधारैरित्यर्थः। 'षडश्वैः' षट्प्रकार- व्याप्तियुक्तैः, उत्तमादीनां त्रयाणामागमनार्थास्तिस्रो व्याप्तयः पुनर्गमनार्थास्तिस्र इत्येवं षड्विधव्याप्तयः ॥

अथ सप्तमीमाह। $^{(७)}$“सवि॒तारं॑ ॰ रेप॑सो भव॒त्”$^{(७)}$ इति। शम्बरमुदकं तस्योदकस्य धारको मेघः 'शाम्बरः', स च 'वित- न्वन्तं' वृष्ट्यर्थं रश्मीन् विस्तारयन्तं, 'सवि॒तारम्' आदित्यम्, 'अनुबध्नाति' स्वानुग्रहार्थमाश्रयति। 'आपपूर' आपशब्दो जल- वाची तेन जलेन पूर्णः, 'शम्बरः' पूर्वोक्तः शाम्बरो मेघो यः सोऽपि, 'अपरेपसः' पापरहितायाः सर्वानुग्राहिकाया वृष्टेः, 'सविता', 'भवदेव' उत्पादयिता भवत्येव ॥

अथाष्टमीमाह। $^{(८)}$“त्यꣳ सु॒तृप्तं॑ ॰ सोमतृत्सुषु”$^{(८)}$ इति। 'सुतृप्तं' सुष्ठु वृष्टियुक्तं, उदकपूर्णमित्यर्थः। 'बहुसोमगिरं' बहवः