तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१० प्रपाठके १० अनुवाकः । ८१९

रस्तु॑ नः पि॒ता^(१२) । ^(१३)मधु॑मान्नो॒ वन॒स्पति॒र्मधु॑माँ२ अस्तु॒ सूर्य्यः॑ । माध्वी॒र्गावो॑ भवन्तु नः^(१३) * ॥ ^(१४)घृ॒तं मि॑मिक्षिरे घृ॒तम॑स्य॒ योनि॑र्घृ॒ते श्रि॒तो घृ॒तमु॑वस्य॒ धाम॑ । अनु॑ष्व॒धमाव॑ह मा॒दय॑स्व॒ स्वाहा॑कृतं वृषभ वक्षि ह॒व्यं^(१४) । ^(१५)स॒मु॒द्रादू॒र्मिर्मधु॑माँ२ उदा॑रदु॒पाँ२शुना॑

---

अपि 'नः' 'अस्मान् प्रति, 'माध्वीः' जीवनहेतुमधुरक्षीरोपेताः, 'भवन्तु' ॥

चतुर्दशीमृचमाह । ^(१४)"घृतं मिमिक्षिरे ॰ वक्षि हव्यं"^(१४) इति । भोग्यजातस्य ज्ञानयोग्यदेहानुकूल्यं प्रार्थ्य ज्ञानसाधन- यागादिकर्महेतोरग्नेरानुकूल्यं प्रार्थ्यते । पूर्वे यजमाना अग्ना- वाहवनीयादिरूपे 'घृतं', 'मिमिक्षिरे' सिक्तवन्तः । मिह सेचने इति धातुः । तद् 'घृतं', 'अस्य' अग्नेः, 'योनिः' उत्पत्तिकारणं । घृतेन ज्वालाभिवृद्धिदर्शनात् । अतोऽयमग्निः 'घृते श्रितः' घृतं आश्रित्य अवस्थितः । 'घृतं', एव 'अस्य', अग्नेः 'धाम' स्थानं, तेजोहेतुर्वा । हे अग्ने 'अनुष्वधं' स्वधामनु अस्मदीयं हविः- स्वरूपमनुसृत्य 'आवह' देवान् अत्रानय, आनीय च 'मादयस्व' हृष्टान् कुरु । हे 'वृषभ' श्रेष्ठ, 'स्वाहाकृतं' स्वाहाकारेण अस्मा- भिर्दत्तं 'हव्यं', 'वक्षि' वह, देवान् प्रापय ॥

पञ्चदशीमृचमाह । ^(१५)"समुद्रादूर्मिः ॰ अमृतस्य नाभिः"^(१५) इति । 'समुद्र'वदतिप्रभूतात् परमात्मनः 'ऊर्मि'शद्दृशो जड-