तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके १० अनुवाकः । ८२

(१३)तयो॑रे॒तौ व॒त्सौ । वृ॒त्रश्च॑ वैद्यु॒तश्च॑ । अ॒ग्नेर्वृ॒त्रः । वै॒द्यु॒त आ॑दि॒त्यस्य॑ । ता अ॑वि॑स्र॒ष्टौ* । दम्प॑ती ए॒व भ॑वतः(१३) । (१४)तयो॑रे॒तौ व॒त्सौ ॥ ६ ॥ उ॒ष्मा च॑ नी॒हार॑श्च । वृ॒त्रस्यो॒ष्मा । वै॒द्यु॒तस्य॑ नी॒हारः॑ । तौ तावे॒व प्र॑तिपद्येते(१४) । (१५)सेयग्ँ रात्र्री॑ ग॒र्भिणी॑ पु॒त्रेण॒ सं॑वसति । तस्या॒ वा ए॒तदु॒ल्बण॑म् । यद्रात्रौ॑ र॒श्मयः॑ ।

---

तृतीयां प्रशंसामाह । (१३)“तयोरेतौ ० एव भवतः”(१३) इति । ‘तयोः’ अग्न्यादित्ययोः, ‘वृत्रः’ आवरको धूमः, ‘वैद्युतः’ आतपः । अन्यत् पूर्ववत् ॥

अथ चतुर्थीं प्रशंसामाह। (१४)“तयोरेतौ ० प्रतिपद्येते”(१४) इति । ‘तयोः’ वृत्रवैद्युतयोः, ‘वृत्रस्य’ आवरकस्य धूमस्य, ‘ऊष्मा’, वत्सस्थानीयः । सति हि धूमे अत्रेोष्मा भवति । उष्णत्वमूष्मा । ‘वैद्युतस्य’ आतपस्य, ‘नीहारः’, वत्सस्थानीयः । नीहारो हिमवान् । ‘तौ’ ऊष्मनीहारौ, ‘तावेव’ स्वकारणभूतौ वृत्रवैद्युतावेव, ‘प्रतिपद्येते’, कारणयोरेव लीयेते न तु कार्यान्तरं जनयतः । एवं साक्षात्परम्परया च द्यावापृथिव्यौ प्रशस्ते ॥

अथ रात्रिं तद्वत्समादित्यञ्च विशेषेण प्रशंसति । (१५)“सेयग्ँ रात्री गर्भिणी ० एवमेतस्या उल्बणं”(१५) इति । येयं रात्रिरादित्यवत्सस्य समाह्रत्वेन निरूपिता, ‘सेयं रात्रिः’, गर्भरूपमादित्यं धारयन्ती तेनादित्येन ‘पुत्रेण’, सह निवसति ।

---

*अनिसृष्टाविति B पुस्तकपाठम् ।