तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके ११ अनुवाकः । ८३

एकादशोऽनुवाकः ।

⁽१⁾पवि॑त्रवन्तः परि॒ वाज॑मासते । पि॒तैषां॑ प्र॒त्नो अ॒- भिर॑क्षति व्र॒तं । म॒हः स॑मु॒द्रं वरु॑णस्ति॒रोद॑धे । धीरा॑ इच्छेकुर्धरु॑णेष्वार॒भं⁽१⁾ । ⁽२⁾प॒वित्रं॑ ते॒ वित॑तं॒ ब्रह्म॑णस्पते॒ ।

---

कल्पः । पवित्रवन्तः, पवित्रन्ते, ब्रह्मा देवानां, असतः सत्, इति चतस्रः पवित्रवत्य उत्तरस्मिन्निति । तत्र प्रथमामाह । (१)“पवित्रवन्तः ० धरुणेष्वारभं”(१) इति । ‘पवित्रवन्तः’ दशापवित्रयुक्ता ऋत्विग्यजमानाः, ‘वाजं’ अन्नं, ‘पर्यासते’ परितः सेवन्ते । अन्नमुद्दिश्य सोमयागं कुर्वन्तीत्यर्थः । ‘एषां’ सोमयाजिनां, ‘पिता’ पालकः, ‘प्रत्नः’ पुरातनो ब्रह्मा, ‘व्रतं’ एतत्कर्म, ‘अभिरक्षति’, । ‘महः’ महाप्रौढं, ‘समुद्रं’ समुद्रस्य सदृशमन्तरिक्षं, ‘वरुणः’ जलाधिपतिर्देवः, ‘तिरोदधे’ कर्मफलत्वेन वृष्टिं दातुं मेघैराच्छादयति । ‘धीरा इत्’ बुद्धिमन्त एव, ‘धरुणेषु’ अग्निधारकेषु यागगृहेषु, ‘आरभं’ आरब्धुं, ‘शेकुः’ शक्ताः ॥

अथ द्वितीयामाह । (२)“पवित्रन्ते ० तत्समाश्नत”(२) इति । हे ‘ब्रह्मणस्पते’ अन्नस्य मन्त्रस्य वा पालक सोम, ‘ते’ त्वदर्थं, ‘पवित्रं’ शोधकम्, इदं दशापवित्रं, ‘विततं’ विस्तारितं, ‘प्रभुः’ तेन पवित्रेण शोधितत्वात् त्वं कर्मणे समर्थः,

M 2