तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१० प्रपाठके ६२ अनुवाकः। ८८१

(३) दम॒ इति॑ निय॒तं ब्र॑ह्मचारि॒णस्तस्मा॒द्दमे॑ रमन्ते(३)
(४) शम॒ इत्यर॑ण्ये मुन॒यस्तस्मा॒च्छमे॑ रमन्ते(४) (५) दान-
मिति॒ सर्वा॑णि भू॒तानि॑ प्र॒शꣳ॑सन्ति दाना॒न्नाति॑दु-
ष्कर॑* तस्मा॑द्दा॒ने र॑मन्ते(५) (६) धर्म॒ इति॒ धर्मे॑ण॒ सर्व॑मि॒दं

---

भूयते । 'तस्मात्' कारणात्, केचन श्रद्धालवः कृच्छ्रचान्द्रायणा-
दिके 'तपसि', 'रमन्ते' ॥

तृतीयं मतमाह । (३)“दम इति ० तस्माद्दमे रमन्ते”(३)
इति । वाक्चक्षुरादीन्द्रियाणां बाह्यानां निषिद्धेभ्यो विषयेभ्यो
निवृत्तिः 'दमः', स एवोत्तमो मोक्षहेतुः 'इति', मन्यमाना नैष्ठिक-
'ब्रह्मचारिणः', 'नियतं' सर्वदा वदन्ति, 'तस्मात् दमे रमन्ते' ॥

चतुर्थं मतमाह । (४)“शम इत्यरण्ये ० तस्माच्छमे रमन्ते”(४)
इति । अन्तःकरणस्य क्रोधादिदोषराहित्यं 'शमः', स एवोत्तमो
मोक्षहेतुः 'इति', 'अरण्ये', वर्तमानाः 'मुनयः' वानप्रस्थाः,
मन्यन्ते । 'तस्मात्', ते 'शमे रमन्ते' ॥

पञ्चमं मतमाह । (५)“दानमिति सर्वाणि ० तस्माद्दाने
रमन्ते”(५) इति । गोभूहिरण्यादीनां स्वकीयानां शास्त्रोक्त-
वर्त्मना स्वत्वपरित्यागपुरःसरं परस्वत्वोत्पादनं 'दानं', तदेवोत्तमं
मोक्षसाधनं मन्वा सर्वे प्राणिनः 'प्रशंसन्ति' । 'दानात्', अतिशयितं
'दुष्करं', 'न', अस्ति । धनरक्षणार्थं प्राणानपि परित्यजतां पुरु-
षाणामुपलम्भात् । 'तस्मात्', गोभूम्यादि'दाने', 'रमन्ते' ॥

---

* दुष्करमिति J, N, O, चिह्नितपुस्तकपाठः ।
5 p 2