तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१० प्रपाठके ६३ अनुवाकः। ८८६

प्रति॑ष्ठा लो॒के साधु प्र॒जाया॑स्तन्तुन्तन्वा॒नः पि॑तृ॒णाम॑नृ॒णो भ॑वति॒ तदै॑व त॒स्य अनृ॑णं॒ तस्मा॑त् प्र॒जन॑नं प॒रं वद॑न्ति^(८) । ^(९)अ॒ग्नयो॒ वै त्रयी॑वि॒द्या दे॑व॒यानः॒ पन्था॑ गार्हप॒त्य ऋक् पृ॑थि॒वी र॑थन्त॒रम॑न्वाहार्यपच॒नो* यजु॑र॒न्तरि॑क्षं वामदे॒व्यमा॑हवनी॒यः साम॑ सुव॒र्गो

---

वदन्ति"^(८) इति । 'प्रजननं' पुत्रोत्पादनं, यदस्ति, तदेव गृहस्थानां 'प्रतिष्ठा', पुत्रस्य गृहकृत्यनिर्वाहकत्वात् । सोऽयं मनुष्यलोकः पुत्रेणैव जय्यो नान्येन कर्मणेति श्रुतेः । किञ्च । 'प्रजायाः' पुत्रपौत्रादिरूपायाः, 'तन्तुं' परम्परां, 'साधु तन्वानः' शास्त्रीयमार्गे यथा भवति तथा विस्तारयन्, 'पितॄणां' मृतानां पितृपितामहादीनां, 'अनृणो भवति' तदीयम्ऋणं पुत्रिणा प्रत्यर्पितं भवति । यत् 'प्रजननं', 'तदेव', 'तस्य' पुत्रिणः, ऋणापाकरणहेतुः । अन्यत् पूर्ववत् ॥

अष्टमं साधनमाह । ^(९)"अग्नयो वै त्रयी ० अग्नीन् परं वदन्ति"^(९) इति । गार्हपत्यो दक्षिणाग्निराहवनीय इति ये 'अग्नयः', सन्ति, त एव 'त्रयीविद्या' वेदत्रयात्मकाः, वेदत्रयोक्तकर्मसाधनत्वात्^(†) वेदविहितत्वाच्च 'देवयानः' यागद्वारेण देवत्वप्रापकः, मार्गश्च । किं च । तेषामग्नीनां मध्ये 'गार्हपत्यः' अग्निः, 'ऋग्वेदात्मकः, 'पृथिवी'लोकस्वरूपः, 'रथन्तर'सामात्म-

---

* अन्वाहार्यपचनमिति B, N, Q, चिह्नितपुस्तकपाठः † धर्मसाधनत्वात् इति Q चिह्नितपुस्तकपाठः । 5 a 2