तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१० प्रपाठके ६३ अनुवाकः । ८६३

ब्रह्मा॒त्मा^{(१५)}। ^{(१६)}याभि॑रादि॒त्यस्तप॑ति र॒श्मिभि॑स्ताभिः॑ प॒र्जन्यो॑ वर्षति प॒र्जन्ये॑नौषधिवनस्प॒तयः॑ प्र॒जाय॑न्त ओ- षधिवनस्प॒तिभि॒रन्नं॑ भव॒त्यन्ने॑न प्रा॒णः प्रा॒णैर्बलं॒ बले॑न तप॒स्तप॑सा श्र॒द्धा श्र॒द्धया॑ मे॒धा मे॒धया॑ मनी॒षा

गर्भरूपः, आदित्यमण्डलद्वारेण हिरण्यगर्भस्य प्राप्यत्वात् । स च परमेष्ठी ‘ब्रह्म’ सर्वजगत्कारणं वस्तु, तथैव ‘आत्मा’ सर्वेषां प्रत्य- गात्मभूतः ॥

एवमादित्यादिद्वारा संवत्सरं प्रशस्य तमादित्यमण्डलद्वारेण सर्वव्यवहारहेतुतया प्रशंसति । ^{(१६)}“याभि॑रादि॒त्यस्तप॑ति विज्ञानादानन्दो ब्रह्मयोनिः”(१६) इति । अयं ‘आदित्यः’, ‘याभिः’ उष्णरूपाभिः, ‘रश्मिभिः’, ‘तपति’ प्रभूतं सन्तापं करोति । ‘ताभिः’ तीव्ररश्मिभिः, भूमिगतञ्जलमादाय ‘पर्जन्यः’, भूत्वा ‘वर्षति’ । तेन च ‘पर्जन्येन’ वृष्टिजनकेन, व्रीह्याद्याः, ‘ओषधयः, अश्वत्थपनसाद्याः, ‘वनस्पतयश्च प्रकर्षेणोत्पद्यन्ते । ‘ओ- षधिभिः, ‘वनस्पतिभिः’, च भोज्यं ‘अन्नं’, सम्पद्यते । तेन च ‘अन्नेन’, ‘प्राणाः’, पोषिताः भवन्ति । तैश्च पुष्टैः ‘प्राणैः’, शरीरे ‘बलं’, सम्पद्यते । तेन ‘बलेन’, कृच्छ्रचान्द्रायणादिरूपं ‘तपः’, सम्पाद्यते, तेन च ‘तपसा’, शुद्धचित्तस्य तत्त्वज्ञानविषया ‘श्रद्धा’, जायते । तया च ‘श्रद्धया’, युक्तस्यैकाग्रचित्तस्य* ‘मेधा’ गुरूपदिष्टग्रन्थ- तदर्थधारणशक्तिः, उपजायते । तया च ‘मेधया’, ‘मनीषा’

---

* पुरुषस्यैकाग्रचित्तस्येति F चिह्नितपुस्तकपाठः