तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१० प्रपाठके ६३ अनुवाकः । ९०१

वाऽस्नातको वा उत्सन्नाग्निरनग्निको वा यदहरेव विरजेत् तदहरेव प्रव्रजेद्" इति विरक्तानां गार्हस्थ्यमनधिकृतानां पृथक् सन्न्यासवि- धानात् । न च चक्षुरादिपाटववतामाश्रमान्तरविधिर्भावः०। जा- बालश्रुतौ प्रत्यक्षविध्युपलम्भात् । "ब्रह्मचर्यं समाप्य गृही भवेत् गृहाद्वनी भूत्वा प्रव्रजेत्" इति । तस्मादस्त्याश्रमान्तरं । तत्रैवान्यच्चिन्तितं । "लोककाम्याश्रमी ब्रह्मनिष्ठामर्हति वा नवा । यथावकाशं ब्रह्मैव ज्ञातुमर्हत्यवारणात् ॥ अनन्यचित्तता ब्रह्मनिष्ठोऽसौकर्मठे कथं । कर्मत्यागी ततो ब्रह्मनिष्ठामर्हति नेतरः" ॥ त्रयो धर्मस्कन्धा इत्यत्राश्रमानधिकृत्य सर्व एते पुण्यलोका भवन्तीत्याश्रमानुष्ठायिनां पुण्यलोकफलमभिधाय ब्रह्मसंस्थोऽमृ- तत्वमेतीति मोक्षसाधनत्वेन ब्रह्मनिष्ठा प्रतिपाद्यते । सेयं ब्रह्म- निष्ठा पुण्यलोककामिन आश्रमिणोऽपि सम्भाव्यते । आश्रमकर्मा- ण्यनुष्ठाय यथावकाशं ब्रह्मनिष्ठायाः कर्तुं शक्यत्वात् । नहि लोक- कामी ब्रह्म न जानीयादिति निषेधोऽस्ति । तस्मादस्ति सर्व- स्याप्याश्रमिणो ब्रह्मनिष्ठेति प्राप्ते ब्रूमः । ब्रह्मनिष्ठा नाम सर्व- व्यापारपरित्यागे सत्यनन्यचित्ततया ब्रह्मणि परिसमाप्तिः । न चासौ कर्मठे सम्भवति । कर्मानुष्ठानत्यागयोः परस्परविरोधात् । तस्मात् कर्मत्यागिन एव ब्रह्मनिष्ठेति स्थितं । अस्मिन्नर्थे श्रुति- स्मृतिवाक्यानि सङ्क्षिप्य प्रदर्श्यन्ते । "त्याग एव हि सर्वेषां मोक्षसाधनमुत्तमं ।