तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

तैत्तिरीयब्राह्मणम् (१.२.३) ८९ वि॒श्वक॑र्मा भू॒त्वाऽभ्य॑जयत् । यद्वै॑श्वक॒र्म॒णो गृ॒ह्यते॑ (३) । सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्या॒भिजि॑त्यै, इति । पुरा कदाचिदिन्द्रो वृत्रं हत्वा तदीयानसुरांश्च तिरस्कृत्य लोकान्वशीकुर्वन्स्वर्गं न वशीचकार । ततः स्वयं विश्वकर्मा भूत्वा तं स्वर्गमभ्यजयत् । अतो वैश्वकर्मणातिग्राह्येण स्वर्गाभिजयो भवति । परेद्युरदितिदेवताकमतिग्राह्यं विधत्ते- प्र वा ए॒तेऽस्माल्लो॒काच्च्य॑वन्ते । ये वै॑श्वक॒र्म॒णं गृ॒ह्वते॑ । आ॒दि॒त्यः श्वो गृ॑ह्यते । इ॒यं वा अदि॑तिः । अ॒स्यामे॒व प्रति॑तिष्ठन्ति, इति । वैश्वकर्मणस्य स्वर्गहेतुत्वात्तस्माल्लोकात्पच्यवन्ते प्रच्युता भवन्ति । तस्मादेतल्लोकप्रतिष्ठार्थमदितिदेवताकं गृह्णीयात् । योऽयं विषुवति वैश्वकर्मणोऽतिग्राह्यो यश्च परेद्युरादित्योऽतिग्राह्यस्तदुभयं प्रशंसति- अ॒न्योऽन्यो गृ॑ह्येते । विश्वा॒न्ये॒वान्ये॑न॒ कर्मा॑णि कु॒र्वाणा य॑न्ति । अ॒स्याम॒न्ये॑न॒ प्रति॑तिष्ठन्ति, इति । विषुवति वैश्वकर्मणाख्योऽन्यः परेद्युरादित्याख्योऽन्यो गृह्येते इत्येवमेकैकः पृथग्ग्रहीतव्यः । तत्र विषुवत्यनुष्ठितेनान्येन वैश्वकर्मणेन विश्वानि कर्माणि कुर्वाणा यजमानाः समाप्तिं प्राप्नुवन्ति । परेद्युरनुष्ठितादितिदेवताकेनान्येन भूमौ प्रतितिष्ठन्तीति । उत्तरेष्वपि दिनेषु पर्यायेणैतद् ग्रहद्वयं विधत्ते- तावाप॑रा॒र्धात्संवत्स॒रस्या॒न्योऽन्यो गृ॒ह्येते॑, इति । संवत्सरसत्रस्य द्वावर्धौ । तत्र यः परोऽर्ध उत्तरषण्मासात्मकस्तत्समाप्तिपर्यन्तमेकस्मिन्दिने वैश्वकर्मणः परेद्युरादित्यग्रहद्वयमनुष्ठेयम् । उत्तरमासषट्कस्योपान्त्ये दिने तयोरुभयोः प्रयोगं विधत्ते -