तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

१५२ (१.३.८) तैत्तिरीयब्राह्मणम् अथ तृतीयाध्यायेऽष्टमोऽनुवाकः । नवमे यूपारोहणमुक्तम् । दशमेऽन्नहोमा उच्यन्ते । कल्पः - “अथास्यैतत्पुरस्तादौदुम्बरे द्रौणे सर्वौषधमाज्येन समुदाययुतं भवति तस्यौदुम्बरेण । स्रुवेणोपघातं सप्तन्नहोमाञ्जुहोति वाजस्येमं सोममिति ” इति । तत्रेयमृक्प्रथमा- वाज॑स्ये॒मं प्रस॑वः सु॑षुवे॒ अग्रे॒ सोम॒ ँराजा॑नम॒ोषधी॑ष्व॒प्सु । ता अ॒स्मभ्यं॒ मधु॑मतीर्भवन्तु व॒य ँ राष्ट्रे जा॑ग्रियाम पुरोहि॑ताः, इति । वाजस्यान्नस्योत्पादकः परमेश्वर ओषधीष्वप्सु च सारभूतमिमं सोमं वल्लीरूपं राजानं दीप्तिमन्तं पदार्थमग्रे सृष्ट्यादौ , सुषुव उत्पादयामास । ताश्चौषधय आपश्चास्मदर्थं मधुमतीर्माधुर्योपेता भवन्तु । वयमप्यस्मिन्द्राष्ट्रेपुरोहिता यागानुष्ठानादौ पुरोगामिणो जाग्रियाम जागरूका भूयास्म । अथ द्वितीया- वाज॑स्ये॒दं प्रस॑व॒ वा ब॑भूवे॒मा च॒ विश्वा॒ भुव॑नानि स॒र्वत॑ः । स वि॒राजं॒ पर्ये॑ति प्रजा॒नन्प्र॒जां पुष्टिं॑ वर्धय॑मानो अ॒स्मे, इति । वाजस्य प्रसवः परमेश्वर इदमनुष्ठीयमानं कर्माऽऽबभूव : भावितवानुत्पादितवान् । इमानि सर्वाणि भुवनानि सर्वत उत्पादितत्वात् स परमेश्वरोऽस्मे अस्मदर्थं प्रजां पुष्टिं च वर्धयमानः प्रजानन्नस्मदभिप्रायं प्रकर्षेण जानानो विराजं हूयमानमन्नं पर्येति सर्वतः प्राप्नोतु । अन्नं वै विराडिति श्रुतिः । अथ तृतीया- वाज॑स्ये॒मां प्रस॑वः शि॑श्रिये॒ दिव॑मि॒मा च॒ विश्वा॒ भुव॑नानि स॒म्राट् । अद॑त्सन्तं दापयतु प्रजा॒नःर॒यिं च॑ नः स॒र्ववी॑रां॒ निय॑च्छतु, इति, वाजस्य प्रसव ईश्वर इमां दिवाभिमानि चान्यानि सर्वाणि भुवनानि शिश्रिय आश्रितवान् सर्वेषां च भुवनानां राजा भूत्वाऽदत्सन्तं हविर्दातुमनिच्छन्तं मां प्रजानन्मदीय बुद्धिप्रेरणेन हविर्दापयतु । ततो नोऽ स्मभ्यं सर्ववीरां पुत्रभृत्यादयः सर्वे वीरां यस्याः सा सर्ववीरा तादृशीं रयिं धनं स नियच्छतु नियमेन ददातु । अथ चतुर्थी- अग्ने॒ अच्छा॑ वदे॒ह नः॒ प्रति॑ नः सु॒मना॑ भव । प्र णो॑ यच्छ भुवस्पते ध॒न॒दा असि॑ नृ॒त्स्वम्, इति । हेऽग्ने इहास्मिन्कर्मणि नोऽस्माकमच्छाऽऽभिमुख्येन वद हितं कथय । नोऽस्मान्प्रति सुमनाः करुणार्द्रचित्तो भव । हे भुवस्पते भूमिपते