तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

तैत्तिरीयब्राह्मणम् (१.३.९) १५७ अन्तिमस्य स्तोत्रस्य यदन्त्यं साम तद् बृहद्द्रायेत् । तेन साम्नैनं यजमानं श्रियै संपत्तिसिद्धये यज्ञस्य समाप्तिं प्रापितवान्भवति । अत्र विनियोगसंग्रहः- वाजः सप्तभिरन्नस्य होमो देवयुजस्त्रयात् । अभिषिञ्चेत्स्वामिनं तं दश मन्त्रा इहोदिताः ॥ इति । इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे तृतीयाध्यायेऽष्टमोऽनुवाकः ॥ ८ ॥ अथ तृतीयाध्याये नवमोऽनुवाकः । दशमेऽन्नहोम उक्तः । एकादश उज्जतिमंत्रा उच्यन्ते । कल्पः-“अथ यजमानमन्वास्थायाज्जितीर्वाचयत्यग्निरेकाक्षरेण वाचमुजयदिति सप्तदश” इति । पाठस्तु- अ॒ग्निरेका॑क्षरेण॒ वाच॒मुद॑जयद॒श्विनौ॒ द्व्यक्ष॑रेण प्रा॒ण॒पा॒नावुद॑जयतां विष्णू॒स्त्र्यक्ष॑रेण॒ त्रीँल्लो॒कानुद॑जय॒त्सोम॑श्चतु॒रक्ष॑रेण॒ चतु॑ष्पदः प॒शूनुद॑जयत्पू॒षा पञ्चाक्ष॑रेण प॒ङ्क्तिमुद॑जयद्धा॒ता षडक्ष॑रेण षड्ऋ॒तूनुद॑जयन्म॒रुतः॑ स॒प्ताक्ष॑रेण स॒प्तप॑दाँ२ शक्करी॒मुद॑जय॒न्बृह॒स्पति॑र॒ष्टाक्ष॑रेण गा॒य॒त्रीमुद॑जयन्मि॒त्रो नवाक्ष॑रेण त्रि॒वृत्ँ२स्तो॒ममुद॑जय॒द्वरु॑णो दशाक्ष॑रेण वि॒राज॒मुद॑जय॒दिन्द्र॑ एकादशाक्ष॑रेण त्रि॒ष्टुभ॒मुद॑जय॒द्विश्वे॑ दे॒वा द्वाद॑शाक्षरेण जग॑ती॒मुद॑जय॒न्वस॑वस्त्रयोदशाक्ष॑रेण त्रयोद॒शँ२स्तो॒ममुद॑जय- न्रु॒द्राश्च॑तुर्दशाक्ष॑रेण चतुर्द॒शँ२स्तो॒ममुद॑जय॒न्नादि॒त्याः प॑ञ्चदशाक्ष॑रेण पञ्चद॒शँ२स्तो॒मममुद॑जय॒न्नादि॑तिः षोड॑शाक्षरेण षोड॒शँ२ स्तो॒ममुद॑जयत्प्र॒जाप॑तिः सप्तदशाक्ष॑रेण सप्तद॒शँ२स्तो॒ममुद॑जयत्, इति । आश्रावयेत्यादिके सप्तदशाक्षरे मन्त्रसंघ एकेकाक्षरवृद्ध्या तत्तन्मन्त्रं पठित्वा तत्सामर्थ्यादग्न्यादयो वागादीनुदजयन् । अथवा विध्यन्तर एकाक्षरो मन्त्रशास्त्रप्रसिद्ध्या वाऽग्निबीजं (?) तेनैकाक्षरेण मन्त्रेणाग्ने र्वाग्जयः । द्व्यक्षरेणाजपामन्त्रेण प्राणापानात्मकेनाश्विनोः प्राणापानोजयः । एवमन्येऽपित्र्यक्षरादिमन्त्रा यथायोगमुन्नेयाः मन्त्राक्षरसंख्यानुसारेण लोकत्रयादिजयो विज्ञेयः। त्रिवृत्स्तोमगतानामृचां नवसंख्योपेतत्वात्तज्जयो द्रष्टव्यः । त्रयोदशस्तोमादावपि तिसृणामृचाममावृत्तिशेषेण तत्तत्संख्या द्रष्टव्या । एंत दुज्जितिविधिस्तु ता वा एता उज्जितयो व्याख्यायन्त इत्येतादृशः . पूर्वमेवास्माभिर्व्याख्यातः सोऽयमत्रोत्कर्षणीयः । अत्र विनियोगसंग्रहः- अग्निः सप्तदशाऽऽम्नाता उज्जितीर्वाचयेदम् । यजमानं रथेष्ठेषु धावत्स्वध्वर्युरादरात् ॥ इति । ।।