तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

तैत्तिरीयब्राह्मणम् (१.५.३) २३१ मि॒त्रस्य॑ संग॒वः । तत्पु॒ण्यं तेज॑स्व्यहः॑ । तस्मा॒त्तर्हि॑ प॒शवः॑ समा॒र्यन्ति॑, इति । योऽयं संगवो द्वितीयो भागस्तस्य मित्रः स्वामी । मित्रस्य च सर्वानुग्राहकत्वात् । तदीयमह्नः स्वरूपं पुण्यमध्ययनादिपुण्यकर्मोपेतम् । अत एव तेजस्वित्वेन भासते । तस्मात्तेजस्वित्वादेव तस्मिन्काले पशवोऽरण्येषु सम्यगाचरन्ति । अथ द्वितीयतृतीयभागयोः संधिं पूर्वसंधिवन्निन्दति- यत्प्र॑ती॒चीनं॑ ᳵ संग॒वात् (१)। प्रा॒चीनं॑ म॒ध्यंदि॑नात् । ततो॑ दे॒वा उ॒क्थ्यं॑ निरमिमत । तत्तदार्तवीर्यं॒ निर्मार्गः॑, इति ।। तृतीयभागं प्रशंसति- बृ॒हस्पते॑र्म॒ध्यंदि॑नः । तत्पु॒ण्यं तेज॑स्व्यहः॑। तस्मा॒त्तर्हि॑ तेऽक्षि॑ष्ठं॒ तपति॑, इति । मध्यंदिनभागस्य बृहस्पतिःस्वामी । तस्यातिशयेन ब्रह्मवर्चसित्वात्तदीयमह्नः स्वरूपं पुण्यमतस्तस्मिंस्ते पशवोऽक्षिष्ठं नाशरहितमुद्वेगरहित्येनावस्थानरूपं तपः कुर्वन्ति । पशूनां तथाऽवस्थानमेव तपः । “गावो वा एतत्सत्रमासत” इत्यत्र तथा तत्तपःप्रतिपादनात् । वस्तुतस्तु तेक्षिष्ठमित्येकमेव पदम् । तथा च तेक्षिष्ठमतिशयेन तीक्ष्ण ᳵयथा स्यात्तथा तस्मिन्काले सूर्यस्तपति । ब्राह्मणश्च तथा तपेदिति । “मध्यंदिने प्रबलमधीयीत” इति श्रुतेः । तृतीयचतुर्थभागयोः संधिं निन्दति- यत्प्र॑ती॒चीनं॑ म॒ध्यंदि॑नात् । प्रा॒चीन॑मपरा॒ह्णात् । ततो॑ दे॒वाः षो॒ड॒शिनं॒ निर॑मिमत । तत्तदार्तवीर्यं॒ निर्मार्गः॑ (२), इति । चतुर्थभागं प्रशंसति- भग॑स्यापरा॒ह्नः । तत्पु॒ण्यं तेज॑स्व्यहः॑ । तस्मा॑दपरा॒ह्ने कु॒मा॒र्यो भग॑मि॒च्छमा॑नाश्चरन्ति, इति । भगं सौभाग्यं शृङ्गारं गृहवर्तिनां सर्वेषा भोजनादिव्यापारेषु निष्पन्नेष्वपराह्नकाले मातरः पुत्रीणां कुमारीणामङ्गप्रक्षा-