तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

तैत्तिरीयब्राह्मणम् (१.५.४) २३३ एवमेते कालविशेषा द्वादशमासत्वेन भाविताः संवत्सरतामापद्यन्ते । एवमनेन प्रकारेण यो विद्वान् संवत्सरत्वसंपादनेनैकस्मिन्दिने व्रतं कर्मविशेषमाचरति तस्य तद् व्रतं प्रसिद्धेनेव संवत्सरेण गुप्तं भवति । संवत्सरानुष्ठानेन यावत्फलं तावदाप्नोतीत्यर्थः । अथ प्रकारान्तरेण तदभिधत्ते- स॒मा॒नस्याह्नः॑ प॒ञ्च पु॒ण्या॑नि॒ नक्ष॑त्राणि । च॒त्वा- र्य॑श्ली॒लानि॑ । ता॒नि॒ नव॑ । आ॒ग्ने॒यी रात्रिः॑ । ऐ॒न्द्रमहः॑ । तान्येका॑दश । आ॒दि॒त्यो द्वाद॑शः । य एवं वि॒द्वान्सं॑वत्स॒रं व्र॒तं चर॑ति । सं॒व॒त्स॒रेणै॑वास्य व्र॒तं गुप्तं भव॑ति । (४), इति । सृङ्ग्वां१॑षोडशिन॒ निर॑मिमीत॒ तत्तदार्त्तवीर्यं॑ मिर्मागाँ॑ वदे॒न्द्रवति स॒मा॒नस्याह्नः॑ प॒ञ्च पु॒ण्या॑नि॒ नक्ष॑त्राण्य॒ष्टौ च॑ । इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणे प्रथमाष्टके पञ्चमाध्याये तृतीयोऽनुवाकः ॥ ३ ॥ पूर्वं प्रदोषकालोषः काल ब्राह्मणेद्वादशसंख्या पूरिता । इदानीं तत्तत्रयं परित्यज्याग्निदेवताकां रात्रिमिन्द्रदेवताकमहरान्दियं च तत्तत्रयस्थाने निवेश्यानुसंधानमुच्यत इति विशेषः। इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणभाष्ये प्रथमकाण्डे पञ्चमप्रपाठके तृतीयोऽनुवाकः ॥ ३ ॥ अथ पञ्चमप्रपाठके चतुर्थोऽनुवाकः । तृतीये हेयोपादेयकालविभागो निरूपितः । स च ऋतुविशेषसंबन्धाभावात्पुरुषार्थः । अतः सामान्येन सर्वकर्मसु संबध्यत । चतुर्थे सोमविषये विशेषोऽभिधीयते । यदुक्तं पूर्वप्रपाठके-"यद्दारुमयाणि पात्राणि भवन्ति" इति । तदेतत्प्रशंसति- ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति । कति॒ पात्रा॑णि य॒ज्ञं वह॑न्तीति॑ । त्रयो॑द॒शेति॑ ब्रूयात् ॥ स यद्ब्रू॒यात् । कस्तानि॒ निर॑मिमीतेति॑ । प्र॒जाप॑ति॒रिति॑ ब्रूयात् । स यद् ब्रू॒यात् ।