तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

तथा खदमन्तरेण सर्वान्प्राणिनो धारयेति प्रजापतिनोक्ते सत्यवाक्ये भूमिरियमाश्रिता वर्तते । तथा प्रजापतेः सत्यवाक्येनैवायमग्निस्तिग्मेन शोचिषा तीक्ष्णेन रश्मिना युक्तो वर्तते । तथा प्रजापतिवाक्येन सत्येन महर्षिभिस्तप्यमानं तप उष्णहादिच्छन्दोविशेषयुक्तेन मन्त्रेणाऽऽक्रान्तम् । तपस्यमाना हि च्छन्दोयुक्तान्मन्त्रान्नपन्ति । तथा प्रजापतिसत्यवाक्यादेव यजमानाः शिरोमुण्डनादिलक्षणे तपसि व्यवस्थिताः । तस्माद्वैश्वानरस्य स्वामिनः प्रजापतेस्तेजसर्तॆनास्य यजमानस्य कशान्निवर्तये निवृत्तान्क- रोमि । सत्येन तदीयेन परिवर्तये परितः परित्यक्तान्करोमि । मानसमृतं वाचिकं सत्यमिति तद्द्भिदः। तथाऽस्य यजमानस्य तपसा निमित्तभूतेनानुवर्तये केशाननुकूलान्करोमि । शिवेन शान्तेन प्रजापतिसत्यवाक्येनास्य केशानुपवर्तते समीपे केशमूले क्षुरस्य वर्तनं कुर्वे । शग्मेन सुखप्रापकेण प्रजापतेः सत्यवाक्येनास्य केशानभिवर्तयेऽभितः क्षुरं व्यापारयामि । सोऽयमध्वर्योर्वपनमन्त्रः । अथ यजमानस्य जपमन्त्रः । तत्प्रजापतेर्ऋतं मानसं तच्च वाचिकं सत्यं तदनेनानुष्ठेयं तद् व्रतं कर्मलक्षणं तत्सर्वं संपादयितुं शकेयं शक्तो भूयासम् । तेन प्रजापतिसत्येनैव शकेयं भूयासं व्रतेन कर्मणा-राध्यासं समृद्धो भूयासम् । · अथ वरुणप्रघासपर्वानन्तरभाविवपनमन्त्रौ- यद्धर्मः॒ पर्य॑वर्तयत् । अन्ता॑न्पृथि॒व्यादि॒वः । अ॒ग्निरी॑शा॒न ओज॑सा । वरु॑णो धी॒तिभिः॒ सह॑ (२), । इन्द्रो॑ म॒रुद्भिः॑ । सखि॑भिः॒, स॒ह, इति । कल्पः-‘‘अत्र पौर्णमास्येष्टोन्दनादिपूर्ववन्निवर्तनं सर्वं वा वापयेत् । मन्त्रादिर्विक्रियते-यद्धर्मः पर्यवर्तयदन्तान्पृथिव्या दिवः, अग्नीरीशान ओजसा, वरुणो धीतिभिः, सह, इन्द्रो मरुद्भिः, सखिभिः सहन्यग्निस्तिग्मे , नेत्यादि समानमिति । घर्मो दीप्यमानों य आदित्यॊऽस्ति सोऽयं पृथिव्यां दिवश्चान्त-प्रजापतिसत्यवाक्येनैव पर्यवर्तयत्परितः प्रकाशितवान् । अग्निश्चौजसा तेजोबलेनेशानः सर्वं दग्धुं प्रभुर्भवति । वरुणश्च धीतिभिर्बुद्धिविशेषैः सह स्वव्यापार प्रभवति । इन्द्रश्च मरुद्भिः । वरुणश्च धीतिभिर्बुद्धिविशेषैः सह स्वव्यापारं प्रभवति । मरुद्भिः स्वकीयैः सखिभिः सह प्रजापतिसत्यवाक्येन स्वव्यापारं प्रभुर्भवति । एतावन्पूर्वस्मान्मन्त्राद्विशेषः । अवशिष्टस्तु समानः । तस्यावशिष्टस्य पाठस्तु- अ॒ग्निस्ति॒ग्मेन॑ शो॒चिषा॑ । तप॑ आक्रां॒तमु॒ष्णिहा॑ । शिर॑स्तप॒स्याहि॑तम् । वै॒श्वा॒न॒रस्य॑ तेर्ज॑सा । ऋ॒तेना॑स्य॒