तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

तैत्तिरीयब्राह्मणम् (१.५.१०) २५७ तं त्रि॒वृता॑ऽभि॒प्रास्तु॑वत । तं त्रि॒वृता॑ऽऽद॑दत । तं त्रि॒वृता॑ऽऽहर॑न् । याव॑ती त्रि॒वृतो॒ मात्रा॑, इति । त्रिवृता तिस्रो वृत्तस्तृचरूपावयवा यस्य स्तोमस्य सोऽयं स्तोमस्त्रिवृत् । तेन स्तोमेन देवास्तमादित्यं स्तुत्वा तं स्वाधीनत्वेन समादाय स्वापेक्षिते स्थाने समाहरन् । तस्य त्रिवृत्स्तोमस्य संबन्धिनी मीयतेऽवगम्यत इति मात्रा धनादिसंपद्यावती विद्यते तावती देवैर्लब्धेति शेषः । एवमन्यानपि त्रीन्स्तोमान्प्रशंसति- तं 'पञ्चद॒शेना॑भि॒प्रास्तु॑वत । तं 'पञ्चद॒शेना॑ऽऽद॑दत । तं प॑ञ्चद॒शेना॑ऽऽहर॑न् । याव॑ती पञ्चद॒शस्य॒ मात्रा॑ (२) । त ँ स॑प्तद॒शेना॑भि॒प्रास्तु॑वत । त ँ स॑प्तद॒शेना॑ऽऽ हर॑न् । याव॑ती स॒प्तद॒शस्य॒ मात्रा॑ । तस्य॑ सप्तद॒शेन॑ ह्रियमा॑णस्य॒ तेजो॒ हरो॑ऽपतत् । तमे॑कवि॒ ँ शेना॑भि॒प्रास्तु॑वत । तमे॑कवि॒ ँ शेना॑ऽऽद॑दत । तमे॑कवि॒ ँ शे ना॑ऽऽहर॑न् । याव॑त्येकवि॒ ँ शस्य॒ मात्रा॑, इति । एकस्मिंस्तृचे वर्तमानास्तिस्र ऋचो ब्राह्मणोक्तेनाऽऽवृत्तिविशेषेण पञ्चदशसंख्याका यस्मिन्स्तोमे संपाद्यन्ते सोऽयं पञ्चदशः । एवं सप्तदशैकविंशावपि । तत्र सप्तदशस्तोमेन स्तुत्वा यदाऽऽदित्य आह्रियते तदानीं तस्य तेजः कियदप्यधोऽपतत् । यद्यपि हरःशब्देनापि तेज एवाभिधीयते तथाऽपि पौनरुक्त्यपरिहाराय लेशो लक्ष्यते । अतः कियदपीति व्याख्यातम् । अन्यत्पूर्ववद्व्याख्येयम् । ते यत्त्रि॒वृता॑ स्तु॒वतै॑ (३) । त्रि॒वृ॑तैव तद्यज॑मान॒मार्द॑दते । तं त्रि॒वृतै॑व॒ हर॑न्ति । याव॑ती त्रि॒वृतो॒ मात्रा॑ । अ॒ग्निर्वै त्रि॒वृत् । याव॑द्वा अ॒ग्नेर्दह॑तो॒ धूम उ॒देत्यानु॒व्येति॑ । ताव॑ती त्रि॒वृतो॒ मात्रा॑ । अ॒ग्नेरे॒वैनं॑ तत् । मात्रा॒ 'सायु॑ज्य॒ ँ सलो॑कतां ग॑मयन्ति, इति । त उद्गातारो यदि सोमयागे त्रिवृता स्तोमेन स्तुवीरंस्तदानीं त्रिवृत्स्तोम सामर्थ्येनैव लोकविशेषे हरन्ति । तत्र त्रिवृत्स्तोमदेवताया