तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

तैत्तिरीयब्राह्मणम् (१.१.३) १५ द्यावा॑पृथि॒वी स॒हाऽऽ॑स्ताम् । ते वि॑यती॒ अब्रूताम् । अस्त्वे॒व 'नौ स॒ह य॒ज्ञिय॒मिति॑ । यद॒मुष्या॑ य॒ज्ञिय॒मासी॑त् । तद॒स्या॑मदधात् । त ऊ॒षा अ॑भवन् (२) । यद॒स्या य॒ज्ञिय॒मासी॑त् तद॒मुष्या॑मदधात् । तद॒दश्च॒न्द्रम॑सि कृ॒ष्णम् । ऊ॒षान्निव॑पन्न॒दो ध्या॑येत् । द्यावा॑पृथि॒व्योरे॒व य॒ज्ञिये॒ऽग्निमाध॑त्ते, इति । सृष्टिकाले द्यावापृथिव्यौ मध्यगतान्तरिक्षव्यवधानरहिते अभूतां तदा प्राणिनामवकाशार्थमीश्वरानुज्ञया परस्परवियोगं गते वियोगकाले च स्नेहातिशयात्परस्परमेवमब्रूतामावयोर्यज्ञयोग्यं यत्सारमस्ति तत्सहैव तिष्ठतु । भूसारस्य दिवो वियोगो मा भूद् द्युसारस्य च भूमेर्वियोगो मा भूदिति । ततोऽमुष्या दिवः संबन्धि यद्यज्ञियं सारं तदस्यां पृथिव्यां सा द्यौरस्थापयत् । ते च द्युलोकसारांशा एते दृश्यमाना भूम्यवयवा ऊषरूपा अभवन् । तस्यां पृथिव्यां यद्यज्ञियं सारमासीत्तदमुष्यां दिवि भूमिरस्थापयत् । तच्च स्थापितं भूसारमदो दृश्यमानं चन्द्रमसि कलङ्करूपं कृष्णम् । तस्माद्भूसारत्वादूषाणां निवपनकाले तत्कृष्णरूपमत्र तिष्ठतीति ध्यायेत् । तथा सति द्युलोकसंबन्धिन्यूषे भूलोकसंबन्धिनि कृष्णे चाग्निराहितो भवति । अथ तृतीयं संभारं विधत्ते- अ॒ग्नि॒र्दे॒वेभ्यो॒ निला॑यत । आ॒खुरू॒पं कृ॒त्वा । स पृ॑थि॒वीं प्रावि॑शत् । ऊतीः कु॒र्वाणः॑ पृथि॒वीमनु॒सम॑चरत् । तदा॑शुकरी॒षम॑भवत् (३) । यदा॑खुकरी॒ष ँसंभा॒रो भव॑ति यदे॒वास्य॒ तत्र॒ न्य॑क्तम् । तदे॒वाव॑रुन्द्धे, इति । अग्निः कदाचित्केनापि निमित्तेन देवेभ्योऽपरक्तः सन्मूषको भूत्वा तदीयं रूप च संपूर्णं कृत्वा निलीनो देवैरदृश्यो भूत्वा स च पृथिवीं प्रविष्टां बिलानि कुर्वाणोऽनुक्रमेण भूमेरन्तरेव समचरत् । यद्विलनिर्माणं निःसारितं पांसुरूपं तदेतदाखुकरीषं तस्मिन्संभृते सति तत्र निगूढं यदग्नेस्तेजस्तत्सर्वं प्राप्नोति । अथ चतुर्थं संभारं विधत्ते- ऊर्जं॒ वा ए॒त ँ रसं॑ पृथि॒व्या 'उ॒पर्दी॑का उ॒द्दिह॑न्ति ।