तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

१६ (१.१.३) तैत्तिरीयब्राह्मणम् यद्वल्मी॒कम् । यद्व॑ल्मीकव॒पा सं॒भारो भव॑ति । ऊर्ज॑मे॒व रसं॑ पृथि॒व्या अव॑रुन्द्धे । अथो॒ श्रोत्र॑मे॒व । श्रोत्र॒ ँ ह्येतत्पृ॑थि॒व्याः । यद्वल्मीकः॑ (४), इति । उपदीकाः पिपीलिकासमाना आर्द्रीकृतमृत्तिकोपचयक्षमा जन्तवस्ते हि पृथिव्याः संबन्धिनभूर्शब्दाभिधेयं रसं पृथिव्याः सकाशादूर्ध्वमानीयोपचिन्वन्ति । तत्संभारेण भूसारं प्राप्नोति । अपि च श्रोत्रेन्द्रियसामर्थ्यमपि प्राप्नोति । वल्मीकस्य पृथिवीश्रोत्रत्वात् । एतद्वेदनं प्रशंसति- अब॑धिरो भवति । य ए॒वं वेद॑, इति । अथ पञ्चमं संभारं विधत्ते - प्र॒जाप॑तिः प्र॒जा अ॑सृजत । तासा॒मन्न॑मुपा॑क्षीयत । ताभ्यः॑ सू॒दमु॑प॒प्राभि॑नत् । ततो॒ वै तासा॒मन्नं॒ नाक्षी॑यत । यस्य॑ सू॒दः सं॒भारो भव॑ति । नास्य॑ गृ॒हेऽन्नं॑ क्षीयते, इति । पुरा कदाचित्प्रजापतिः सृष्टानां प्रजानां यदन्नं तद्भुज्यमानमुपक्षीणमभूत् । ततः प्रजार्थं सूदमशोषजलप्रदेशावस्थितं कर्दममुपानीय प्राभिनत् । तेषु तेषु पृथिवीप्रदेशेषु पृथक्पृथक्प्रसारितवान् । ततस्तत्र तत्र तस्योत्पत्तौ सत्यां तासां प्रजानामन्नमक्षीणमभूत् । अतस्तत्संभारेण गृहेऽन्नमक्षयं भवति । अथ षष्ठं संभारं विधत्ते- आपो॒ वा इ॒दमग्रे॑ सलि॒लमा॑सीत् । तेन॑ प्र॒जाप॑तिरश्राम्यत् (५) । क॒थमि॒द ँ स्यादि॑ति । 'सोऽप॑श्यत्पुष्करप॒र्णं तिष्ठ॑त् । 'सोऽम॑न्यत । अ॒स्ति वै तत् । यस्मि॑न्नि॒दमधि॑ति॒ष्ठतीति॑ । स·'वरा॒हो रू॒पं कृ॒त्वोप॑न्यमज्जत् स पृ॑थि॒वीमध॒ आर्च्छ॑त् । तस्या॑ उप॒हत्योद॑मज्जत् । तत्पु॑ष्करप॒र्णेऽप्र॑थयत् । यदप्र॑थयत् (६) तत्पृ॑थि॒व्यै पृ॑थिवि॒त्वम् । अभू॒द्वा इ॒दमिति॑ । तद्भू॒म्यै भूमि॒त्वम् । तां दिशोऽनु॒ वातः॒ समर्॑वहत । ता ँ