तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

२८ (१.१.५) तैत्तिरीयब्राह्मणम् प्र॒जाप॑तेर॒क्ष्य॑श्वयत् । तत्परा॑पतत् । तदश्वो॑ऽभवत् । तदश्व॑स्याश्व॒त्वम् (४) । ए॒ष वै प्र॒जाप॑तिः । यद॒ग्निः । प्रा॒जा॒प॒त्योऽश्वः॑ । यदश्वं॑ पुर॒स्तान्नय॑ति । स्वमे॒व चक्षु॑- र्पश्य॑न्प्र॒जाप॑तिर॒नूदै॑ति, इति । पुरा कदाचित्प्रजापतेरक्षिगोलकं केनापि व्याधिनोच्छूनं भूत्वा भूमौ पतितं सदश्वरूपेणोद्भूत् । अश्वयदश्वमिति व्युत्पत्या तस्याश्वनाम संपन्नम् । अग्निश्च प्रजापतिसृष्टत्वात्प्रजापतिरेव । अश्वश्चोक्तरीत्या प्राजापत्यः । तस्मादाहवनीयं प्रति गच्छन्नश्व पुरस्तान्नयेत् । तथा सति स्वकीयमेव चक्षुः पश्यन्प्रजापतिरूपोऽग्निरनुगच्छति । एतदेवाश्वस्य पुरोगमनं पुनः प्रशंसति- व॒ज्री वा ए॒षः । यदश्वः॑ । यदश्वं॑ पु॒रस्तान्नय॑ति । जा॒ताने॒व भ्रातृ॑व्या॒न्प्रणु॑दते, इति । वज्रिवद्युद्धेशत्रुविनाशहेतुत्वादश्वो वज्री । स च पुरस्तान्नीयमानो यजमानस्य पूर्वमुत्पन्नान्भ्रातृव्यान्विनाशयति । वज्रसमानदन्तो- पेतत्वाद्वाऽस्य वज्रित्वम् । एतदेवाभिप्रेत्याग्निब्राह्मणे समाम्नातम्-“वज्री वा एष यदश्वो दद्भिरन्यतो दद्ध्यो भूयान्” इति । आहवनीयपर्यन्तं नीतस्याश्वस्य तेनैव पथा पुनरावृत्तिं विधत्ते- पु॒न॒रा॒वर्त॑यति (५) । ज॒नि॒ष्यमा॑णानेव प्रति॑नुदते, इति । आहवनीयात्पुनरावृत्या भविष्यतः शत्रून्प्रतिबध्नाति । यदुक्तं सूत्रकारेण-“पूर्ववाडश्वो भवति ” इति । तदिदं विधत्ते- न्या॑ह॒वनी॑यो॒ गार्ह॑पत्यमकामयत । नि गार्ह॑पत्य आह॑व॒नीय॑म् । तौ वि॒भाजं॒ नाश॑क्नोत् । सोऽश्व॑: पूर्व॒वाड् भू॒त्वा । प्राञ्चं॑ पूर्व॒मुद॑वहत् । तत्पूर्व॒वाह॑: पूर्व॒वाट् त्वम् । यदश्वं॑ पुर॒स्तान्नय॑ति । वि॒भक्ति॑रे॒वैन॑योः॒ सा । अथो॒ नाना॑वीर्या॒वे॒वैनौ॑ कुरुते (६), इति । पुरा कदाचिदाहवनीयो गार्हपत्य नितरामकामयत । गार्हपत्यधर्मं धृतवानित्यर्थः । गार्हपत्यश्च नितरामाहवनीयधर्मं धृतवान् ।