तन्त्रालोक (प्रथम भाग - जयरथ विवृति सहित)

श्लोक १४४] प्रथमाह्निकम्। १८३ पूर्णात्मना। अंशश इति - अपूर्णेन। व्यवधान इति - साक्षादुपायत्वाभावात्। एवं प्रथमं तावदुपायस्त्रेधा- शाम्भवादिभेदात्, तेषां च द्वारद्वारिभावेन प्रत्येकं द्वैधे षट्, तत्रापि प्रत्येकं पूर्णत्वापूर्णत्वेन द्वैधे द्वादश, तेषां च प्रत्येकं व्यवहिताव्यवहितत्वेन द्वैधे चतुर्विं- शतिः। व्यवधानं च बहुभिर्विजातीयैः, इति भेदानां भूयस्त्वम् ॥१४३॥ ननु ज्ञानं तावदुपैयतया प्रतिज्ञातम् इति, तत्र उपायेन केनचिद्भाव्यं, स च न ज्ञानमेव - उपेयत्वात्, नापि अज्ञानं - तदनौपयिकत्वात् तस्य, इति किं नाम उपायस्वरूपम् ? इत्याशङ्क्याह ज्ञानस्य चाभ्युपायो यो न तदज्ञानमुच्यते । ज्ञानमेव तु तत्सूक्ष्मं परं त्विच्छात्मकं मतम् ॥१४४॥ किं तु तत्सूक्ष्मं वैकल्पिकस्थूलशाक्तादिज्ञानवि- लक्षणं मतम् इति संबन्धः। अत एव परं - शाम्भ- पं० १० क० पु० तावदनौपाधिकत्वादिति पाठः। पं० १२ क० पु० चाप्युपायो य इति, ख० पु० चाभ्युपेय इति पाठः।