तन्त्रालोक (प्रथम भाग - जयरथ विवृति सहित)

५६ श्रीतन्त्रालोकः । विशेषणेन बुद्धिस्थे संसारोत्तरकालिके । संभावनां निरस्यैतदभावे मोक्षमब्रवीत् ॥२४॥ 'विशेषणेन' 'संसाराङ्कुरकारणम् इत्यनेन' नहि दुरध्यवसायरूपं बौद्धमज्ञानं कर्मणः कारणम् अपि तु तत्तस्य – इति कथमेतद्विशेषणं संगच्छतां, तद्धि सति कर्मकारणे शरीरे संभवति तस्य कार्य- करणात्मकत्वात्, बुद्धेश्च करणवर्गान्तःपातित्वात्, अत एवोक्तं 'संसारोत्तरकालिक' इति, 'शरीरभुवनाकारो मायीयः परिकीर्तितः ।' इत्याद्युक्तेः संसाराच्छरीरादनन्तरभाविनि इत्यर्थः । किं तत्संभावनानिरासेन इत्युक्तं—'एतदभावे मोक्ष- मब्रवीत्' इति । नहि बौद्धाज्ञानमात्रनिवृत्तौ मोक्षो भवेत् यत्तस्मिन्निवृत्ते बौद्धमेव ज्ञानमुदेति' तस्य च शुद्धविकल्पात्मत्वेऽपि 'सर्वो विकल्पः संसारः....................।' इति नीत्या संसाराविर्भावकत्वमेव इति कथमे- तदभावेऽपि एवं स्यात् । यदभिप्रायदितो बाह्यैरपि ५ तदिति कर्म, तस्येति बौद्धाज्ञानस्येत्यर्थः, एतत्—बौद्धमज्ञानमित्यर्थः । पं० ५ ख० पु० कथमस्यैतत् इति पाठः ।