उत्तररामचरितम् (महाकवि भवभूति - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

४-१ ] उत्तररामचरितं ८७ णिव्वत्तिदो महुवक्को । वच्छतरी उण विसज्जिदा । येनागतेषु वसिष्ठमिश्रेषु वत्सतरी विशसिता । अद्यैव प्रत्यागतस्य राजर्षेर्जनकस्य भगवता वाल्मीकिना दधिमधुभ्यामेव निर्वर्तितो मधुपर्कः । वत्सतरी पुनर्विसर्जिता । दाण्डायनः—अनिर्वृत्तमांसानामेवं कल्पमुपेयुरो मन्यन्ते । निवृत्तमां- सस्तु तत्रभवान् जनकः । सौधातकिः—किंणिमित्तं । किंनिमित्तम् । दाण्डायनः—स तदैव देव्याः सीतायास्तादृशं दैवदुर्विपाकमुपश्रुत्य वैखानसः संवृत्तः । तथास्य कतिपये संवत्सराश्चन्द्रद्वीपसरोवने तपस्तप्य- मानस्य । सौधातकिः—तदो किंति आगदो । तत किमित्यागतः । दाण्डायनः—चिरन्तनप्रियसुहृदं भगवन्तं प्राचेतसं द्रष्टुम् । सौधातकिः—अपि अज्ज संबन्धिणीहिं समं संवृत्तं से दंसणं ण देत्ति। अप्यद्य सम्बन्धिनीभिः समं संवृत्तस्य दर्शनं न वेति । दाण्डायनः—संप्रत्येष भगवता वसिष्ठेन देव्याः कौसल्यायाः सकाशं भगवत्यरुन्धती प्रहिता यामद्यैवोपैत्य वैदेहो द्रष्टव्य इति । सौधातकिः—जह एदे थविरा परस्परं मिलिदा तह अह्मे वि वटुहिं सह मिलिअ अणज्झाअमहूसवं खेलन्तो मणेम्हं । अहँ कुत्थ सो जणओ । ( इति परिक्रामतः । ) यथैते स्थविरा परस्परं मिलितास्तथावामपि बहुभि सह मिलित्वानध्यायमहोरसवं खेलन्तो मानयावः । अथ क्व स जनकः । मडामिता । 'वराहो नीचशौनयो' इति नानार्थमञ्जरी । मडमडेतिशब्दा- नुकारः । वषाकृतेत्यर्थः । आम्नायं वेदम् । भो निगृहीतोऽसि । मदागतेषु वसिष्ठमिश्रेषु एवमद्यैव प्रत्यागताय राजर्षये भगवता वाल्मीकिना दधिमधुभिरेव निर्वर्तितो मधुपर्क वत्सतरी पुनर्विसर्जिता । मिश्रशब्दः पूज्यायाम् ॥ 'निहत- मांसो निर्मांसो मृतनासह्य मासळः ।' इति, 'कल्पः स्याद्विधिः' इति कैदारकपिलौ । किनिमित्तम् । 'स तु वैखानसो यः स्यादुक्तचारो जितेन्द्रियः ।' इत्यमरमाला । तत किमित्यागतः । ततः चन्द्रद्वीपसरोव- नादपि । अय संबन्धिनीनिसमं निवृत्तस्य दर्शनं न वेति । यथैते सर्वे स्थविराः परस्परं मिलिताः तथा वयमपि वटुभिः सह मेलिताः अनध्यायम्- १ 'प्याहुरिति केचित्' न. २ 'संभावेन्द' ( संभावदाव. ) क-२-घ. ३ 'अह...जनओ' इत्येतान्ति क-ख-घ-पुस्तकेषु.