वैयाकरण सिद्धान्त कौमुदी (भट्टोजि दीक्षित - बालमनोरमा व तत्त्वबोधिनी टीका सम्पूर्ण पूर्वार्ध)
Vaiyakarana Siddhanta Kaumudi of Bhattoji Dikshita with Commentary
भट्टोजि दीक्षित (टीकाकार: वासुदेव दीक्षित एवं ज्ञानेन्द्र सरस्वती) द्वारा
पृष्ठ 672, कुल 835 में से
संदर्भ में पढ़ें( ६६ ) गणपाठे- माहिष्स्थली मानस्थली अट्टस्थली मद्रकस्थली समुद्रस्थली दाण्डायनस्थली राजस्थली किष्किंध राजगृह सात्रासाह शष्प मित्रवर्ध ( मित्रवधर् ) मजाली मद्रकूल आजीकूल द्वयहव (द्वयाहाव)त्रयहव ( त्र्याहाव ) संस्फाय बर्बर वर्ज्य गर्त आनर्त माठर पाथेय घोष पल्ली आराज्ञी धार्तराज्ञी आवय तीर्थ । कूलात्सोवीरेषु । समुद्रात्ताचि मनुष्ये च । कुक्षि अन्तरीप द्वीप अरुण उज्जयनी पट्टार दक्षिणापथ साकेत ॥ इति धूमादिः ॥ ६४ ॥ कच्छादिभ्यश्च । ४ । २ । १३३ ॥ कच्छ सिन्धु वर्ण गन्धार मधुमत् कम्बोज कश्मीर साल्व कुरु अनुषण्ड द्वीप अनूप अजवाह विजापक कलूतर रङ्कु ॥ इति कच्छादिः ॥ ६५ ॥ गहादिभ्यश्च । ४ । २ । १३८ ॥ गह अन्तस्थ सम विषम मध्य । मध्यं दिने चरणे । उत्तम अङ्ग वङ्ग मगध पूर्वपक्ष अपरपक्ष अधमशाख उत्तमशाख एकशाख समान- शाख समानग्राम एकग्राम एकवृक्ष एकपलाश इष्वग्र इष्वनीक अव्रस्कन्दन कामप्रस्थ खाडायन काठेरणि लावेरणि सौमित्रि शैशिरि आसुत् दैवशर्मि श्रौति आहिंसि आमित्रि व्याडि वैजि आध्यश्वि आनुशंसि शौङ्गि आमिशर्मि भौजि वाराटकी वाल्मिकि ( वाल्मीकि ) क्षेमवृद्धि आश्वत्थि औद्गाहमानि ऐकवन्दवि दन्ताग्र हंस तत्त्वग्र ( तन्त्रवत्र ) उत्तर अन्तर ( अनन्तर ) मुखपार्श्वतसोर्लोपः जनपदयोः कुक्च । देवस्य च । इति गहादिः ॥ वेणुकादिभ्यश्छण् ॥ आकृतिगणः ॥ ६६ ॥ संधिवेलाद्यृतुनक्षत्रेभ्योऽण् । ४ । ३ । १६ । संधिवेला संध्या अमावास्या त्रयोदशी चतुर्दशी पञ्चदशी पौर्णमासी प्रतिपत् । संवत्सरात्फलपर्वणोः ॥ इति संधिवेलादिः ॥ ६७ ॥ दिगादिभ्यो यत् । ४ । ३ । ५४ ॥ दिश् वर्ग पूग गण पक्ष धाय्य मित्र -मेधा अन्तर पथिन् रहस् अलीक उखा साक्षिन् देश आदि अन्त मुख जघन मेष यूथ । यदकात्सञ्ज्ञायाम् । ज्ञाय ( न्याय ) वंश वेश काल आकाश ॥ इति दिगादिः ॥ ६८ ॥ * परिमुखादिभ्यश्च * ४ । ३ । ५९ ॥ परिमुख परिहंसु पर्योष्ट पर्युदूखल परिसीर उपसीर उपस्थूण उपकलाप अनुपथ अनुपद अनुगङ्ग अनुतिल अनुसीत अनुसाय अनुसीर अनुमाष अनुयव अनुयूप अनुवंश प्रतिशाख ॥ इति परिमुखादिः ॥ ६९ ॥ * अध्यात्मादिभ्यश्च * ४ । ३ । ६० ॥ अध्यात्म अधिदेव अधिभूत इह- लोक परलोक ॥ इत्यध्यात्मादिः ॥ आकृतिगणः ॥ ७० ॥ अणुगयनादिभ्यः । ४ । ३ । ७३ ॥ ऋगयन पदव्याख्यान छन्दोमान छन्दोभाषा छन्दोविचिति न्याय पुनरुक्त निरुक्त व्याकरण निगम वास्तुविद्या क्षत्रविद्या अङ्ग- विद्या विधा उत्पात उत्पाद उद्याव संवत्सर मुहूर्त उपनिषद् निमित्त शिक्षा भिक्षा ॥ इति ऋगयनादिः ॥ ७१ ॥ शुण्डिकादिभ्योऽण् । ४ । ३ । ७६ ॥ शुण्डिक क्रङ्कण कृपण स्थण्डिल उदपान उपल तीर्थ भूमि तृण पर्ण ॥ इति शुण्डिकादिः ॥ ७२ ॥