वैयाकरण सिद्धान्त कौमुदी (भट्टोजि दीक्षित - बालमनोरमा व तत्त्वबोधिनी टीका सम्पूर्ण पूर्वार्ध)

द्धलि सर्वेषां मतेन ॥ भो देवाः । भो लक्ष्मि । भो विद्वद्वृन्द । भगो नमस्ते । अघो याहि। देवा नम्याः । देवा यान्ति ॥ हलि किम् ? देवायिह ॥ रो सुपि ।८।२।६९ ॥ अह्नो रेफादेशः स्यान्न तु सुपि । रोरपवादः ॥ अहरहः । अहर्गणः ॥ असुपि किम् ? अहोभ्याम् । अत्राहन्निति रुत्वम् ॥ रूपरात्रिर्थन्तरेषु रुत्वं वाच्यम्* ॥ अहोरूपम् । गतमहो रात्रिरेषा । एकदेश- विकृतस्यानन्यत्वादहोरात्रः । अहोरथन्तरम् । अहरादीनां पत्यादिषु वा रेफः* ॥ विस- र्गापवादः । अहर्पतिः । गीर्पतिः । धूर्पतिः । पक्षे विसर्गोपध्मानीयौ ॥ रो रि ।८।३।१४॥ रेफस्य रेफे परे लोपः स्यात् ॥ ढ्रलोपे पूर्वस्य दीर्घोऽणः ।६।३।१११ ॥ ढरेफौ लोपय- तीति तथा तस्मिन्वर्णेडर्थाद् ढकाररेफात्मके परे पूर्वस्याणो दीर्घः स्यात् । पुना रमते । हरी रम्यः । शंभू राजते ॥ अणः किम् ? तृढः । वृढः । तृहू हिंसायाम् । वृहू उद्यमने ॥ पूर्व- ग्रहणमनुत्तरपदेऽपि पूर्वमात्रस्य दीर्घार्थम् । लीढः । अजर्घाः ॥ मनस् रथ इत्यत्र रुत्वे कृते हशि चेत्युत्वे रो रीति लोपे च प्राप्ते ॥ विप्रतिषेधे परं कार्यम् ।१।४।२ ॥ तुल्यबलविरोधे परं कार्यं स्यात् ॥ इति लोपे प्राप्ते । पूर्वत्रासिद्धमिति रो रीत्यस्यासिद्धत्वादुत्वमेव । मनोरथः ॥ एतत्तदोः सुलोपोऽकोरनञ्समासे हलि ।६।१।१३२ ॥ अककारयोरेतत्तदोर्यः सुस्तस्य लोपः स्याद्धलि न तु नञ्समासे ॥ एष विष्णुः । स शंभुः । अकोः किम् ? एषैको रुद्रः ॥ अनञ्समासे किम् ? असः शिवः ॥ हलि किम् ? एषोऽत्र ॥ सोऽचि लोपे चेत्पादपूर- णम् ।६।१।१३४ ॥ सस् इत्यस्य सोर्लोपः स्यादचि पादश्चेल्लोपे सत्येव पूर्यैत । सेमामविद्धि प्रभृतिं य ईशिषे । इह ऋक्पाद एव गृह्यत इति वामनः ॥ अविशेषाच्छ्लोकपादोऽपीत्यपरे । १ ' अहन् ' इति सूत्रमनुवर्ततेऽत आह-अह्न इति ॥ २ भाष्ये वार्तिक एव ' अह्नः ' इत्युपलभ्यते ॥ ३ ' ढो ढे लोपः ' इत्यतोऽनुवर्त्याह-लोप इति ॥ ४ तथा ढूलोपम् ' कर्मण्यण् ' ॥ ५ दीर्घपदश्रु