भारतकोश
वाक्यपदीयम्: ब्रह्मकाण्ड (भर्तृहरि - शब्दब्रह्म, स्फोट-सिद्धान्त एवं भाषा-दर्शन सटीक)

वाक्यपदीयम्: ब्रह्मकाण्ड (भर्तृहरि - शब्दब्रह्म, स्फोट-सिद्धान्त एवं भाषा-दर्शन सटीक)

Vakyapadiya Brahmakanda of Bhartrihari with Commentary

भर्तृहरि (टीकाकार: पं. सूर्यनारायण शुक्ल) द्वारा

DevanagariHindipublished192 पृष्ठ

पृष्ठ 127, कुल 192 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 127

६८ वाक्यपदीयम् र्थेषु मानसं सर्ववादिनाम् । इति परमार्थस्तु प्रत्यक्षज्ञानमेवेदं न स्मरणं ध्वनिसंस्कृ- तश्रोत्रेन्द्रियजन्यत्वात् अन्यथा शब्दस्य स्फुटप्रकाशो नोपपद्येतेति मन्तव्यम् ॥ यद्यपि पूर्वं क्रमेण ज्ञानं जातं तथापि अन्तिमध्वनिज्ञानानन्तरं समुदायात्मकं सर्व- वस्तुविषयं ज्ञानं भवति। न चैवं सरो रस इत्यादावविशेषप्रसङ्गः; उपलब्धिक्रमारोपेण क्रमवन्तो ध्वनयः प्रतीताः पश्चाद्युगपत्स्मर्यमाणा अपि तत्क्रमेण स्मृताः स्फोटमव- बोधयन्तीति । अथवा—अन्तिमध्वनि के साथ नाद ( पूर्व पूर्वध्वनि ) से उत्पन्न भावना वाली बुद्धि में अन्तिमध्वनि के बाद 'गो' इस शब्द का निर्णय होता है। इस मत में केवल स्मरण के द्वारा ही शब्द का अवधारण होता है । नादो नाम वर्णानतिरिक्तो वर्णव्यञ्जको वायवीयाः संयोगविभागाः संयोगविभाग- विशिष्टा वायवो वा 'वायवीयाः संयोगविभागाः