वाक्यपदीयम्: ब्रह्मकाण्ड (भर्तृहरि - शब्दब्रह्म, स्फोट-सिद्धान्त एवं भाषा-दर्शन सटीक)
Vakyapadiya Brahmakanda of Bhartrihari with Commentary
भर्तृहरि (टीकाकार: पं. सूर्यनारायण शुक्ल) द्वारा
पृष्ठ 96, कुल 192 में से
संदर्भ में पढ़ेंश्रीब्रह्मकाण्डम् ] संस्कृत-हिन्दी-व्याख्योपेतम् ६७ दूसरा मत यह है कि जलमे भिन्न किन्तु अनिर्वचनीय और मिथ्या शुक्तिमें रजतकी भाँति जलमें प्रतिबिम्ब उत्पन्न होता है । इन दोनों मतोंमे यह तो निर्विवाद सिद्ध है कि जलसे प्रतिबिम्ब भिन्न है और क्रिया- वान् है । अतः अन्यके धर्मकी अन्यमें प्रतीति होती है यह सिद्ध होता है ॥ ४९ ॥ स्फोटरूपस्य शब्दस्य अर्थप्रकाशकत्वमिव स्वप्रकाशकत्वमाह— वह स्फोटरूपी शब्द, आत्मरूपं यथा ज्ञाने ज्ञेयरूपं च दृश्यते । अर्थरूपं तथा शब्दे स्वरूपं च प्रकाशते ॥ ५० ॥ निर्विषयस्य ज्ञानस्याभावात् ज्ञानं ज्ञेयपरतन्त्रमिति यथा ज्ञाने जाते ज्ञेय- रूपं घटादिकं तद्विशेषणतया आत्मरूपं ज्ञानरूपं च 'ज्ञातो घट' इतिप्रतीतौ दृश्यते प्रतीयते तथा अर्थबोधनेच्छया शब्दप्रयोगात् शब्दः अर्थपरतन्त्रमिति शब्दे श्रूय- माणे अर्थरूपं घटादि तद्विशेषणतया स्वरूपं शब्दरूपं च 'घटशब्दबो