वायु पुराण

१३४ श्रीमद्वैपायनमुनिप्रणीतम्- [अ०४४-४५श्लो०१५-२५ १-१०] ( भुवनविन्यासः )

पित्तलाः काचलाश्चैव श्रवणा मत्तकासिकाः। गोदात्रा वकुला वाङ्गा वङ्गकामोदकाः कलाः॥१५ ते पिबन्ति महाभागाः प्रथमां तु महानदीम् । सुवपां पुण्यसलिलां महानागनिषेविताम् ॥१६ कम्बलां तामसीं श्यामां सुमेधां बकुलां नदीम् । विकीर्णां शिखिमालां च तथा दर्भावतीमपि ॥ १७ मदानदीं शुकनदीं पलाश नदीं च महानदीम् । भीमां प्रभञ्जनां कार्त्री पुण्यां चैव कुशावतीम् ॥ १८ दक्षां शाकवतीं चैव पुण्योदां च महानदीम् । (* चन्द्रावतीं सूमूलां च ऋषभां चाऽऽपगोत्तमाम् ॥ नदीं समुद्रमालां च तथा चम्पावतीमपि । एकाक्षां पुष्कलां वाहां सुवर्णी नन्दिनीमपि ॥ २० कालिन्दीं चैव पुण्योदां भारतीं च महानदीम् । सरितोदापातिकां ब्राह्मीं विशालां च महानदीम् ॥ पीवरीं कुम्भकारीं च रुषां चैवापगोत्तमाम् । महिषीं मानुषीं दण्डां तथा नदनदीं शुभाम् ॥ २२ एताश्चान्याश्च पीयन्ते बह्व्यो हि सरितोत्तमाः÷। देवर्षिसिद्धचरिताः पुण्योदाः पापहाः शुभाः॥२३ नानाजनपदास्फीतं महापगाविभूषितम् । नानारत्नौघसंपूर्णं नित्यं प्रमुदितं शिवम् ॥ २४ उदीर्णं धनधान्याढ्यैर्नरवासैः समन्ततः । संनिविष्टं महाद्वीपं पश्चिमं सुकृतात्मनाम् ॥ निसर्गः केतुमालानामेष वः परिकीर्तितः ॥ २५ इति श्रीमहापुराणे वायुप्रोक्ते भुवनविन्यासो नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ४४ ॥ आदितः श्लोकानां समष्ट्यङ्कः--३२३८

अथ पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः ।

भुवनविन्यासः ।

शांशपायन उवाच-- पूर्वापरौ समाख्यातौ द्वौ देशौ नस्त्वया प्रभो । उत्तराणां च वर्षाणां दक्षिणानां च सर्वशः ॥ आचक्ष्व नो यथातथ्यं ये च पर्वतवासिनः ॥ १

सूत उवाच-- दक्षिणेन तु श्वेतस्य नीलस्यैवोत्तरेण तु । वर्षं रमणकं नाम जायन्ते तत्र मानवाः ॥ २ सर्वर्तुकामदाः सत्त्वा जरागन्धविवर्जिताः । शुक्लाभिजनसंपन्नाः सर्वे च प्रियदर्शनाः ॥ ३ तत्रापि सुमहादिव्यो न्यग्रोधो रोहिणो महान् । तस्य पीत्वा फलरसं पिबन्तो वर्तयन्त्युत ॥ ४ दश वर्षसहस्राणि शतानि दश पञ्च च । जीवन्ति ते महाभागाः सदा हृष्टा नरोत्तमाः ॥ ५ उत्तरेण तु श्वेतस्य शृङ्गसाह्वस्य दक्षिणे । वर्षं हिरण्वतं नाम यत्र हैरण्वती नदी ॥ ६ महाबलाः सुतेजस्का जायन्ते तत्र मानवाः । सर्वर्तुकामदाः सत्त्वा धनिनः प्रियदर्शनाः ॥ ७ एकादश सहस्राणि वर्षाणां तेऽमितौजसः । आयुष्प्रमाणं जीवन्ति शतानि दश पञ्च च ॥ ८ तस्मिन्वर्षे महावृक्षो लकुचः षड्रसाश्रयः । तस्य पीत्वा फलरसं तत्र जीवन्ति मानवाः ॥ ९ त्रीणि शृङ्गवतः शृङ्गाण्युच्छ्रितानि महान्ति च । एकं मणिमयं तेषामेकं चैव हिरण्मयम् ॥ सर्वरत्नमयं चैकं भवनैरुपशोभितम् ॥ १०

---

* धनुश्चिह्नान्तर्गतग्रन्थो घ. पुस्तके नास्ति । ÷ आर्षोऽयं पाठः ॥