वायु पुराण

[अ० ६५ श्लो० १०१-१२१] वायुपुराणम् । २३५

( प्रजापतिवंशानुकीर्तनम्ः ) धिष्णुः पुत्रस्तु पथ्यायां संवर्तश्चैव मानसः । विचित्तश्च तथा यस्य शरदंश्वाप्युतथ्यजः ॥ १०१ अशिजो दीर्घतमा बृहदुक्थो वामदेवजः । धिष्णोः पुत्रः सुधन्वान ऋषभश्च सुधन्वनः ॥ १०२ रथकार. स्मृता देवा ऋषयो ये परिश्रुताः । बृहस्पतेर्भरद्वाजो विश्रुतः सुमहायशाः ॥ १०३ अङ्गिरसस्तु संवर्तो देवानाङ्गिरसः शृणु । बृहस्पतेर्यवीयांसो देवा ह्यङ्गिरसः स्मृताः ॥ १०४ औरसाङ्गिरसः पुत्राः सुरूपायां विजज्ञिरे । औदार्यायुर्रनुदक्षो दर्भः प्राणस्तथैव च ॥ १०५ हविष्मांश्च हविष्णुश्च क्रतुः सत्यश्च ते दश ॥ अयस्यस्तु उतथ्यश्च वामदेवस्तथोसिजः । भारद्वाजाः शांकृतिका गार्ग्यकान्वरथींतराः ॥ १०६ मुद्गला विष्णुवृद्धाश्च हारिता वायवस्तथा । तथा भाक्षा भरद्वाजा आर्षभाः किंभयास्तथा ॥ १०७ एते ह्यङ्गिरसः पक्षा विज्ञेया दश पञ्च च । ऋष्यन्तरेषु वै बाह्या बहवोऽङ्गिरसः स्मृताः ॥१०८ मारीचं परिवक्ष्यामि वंशमुत्तमपूरुषम् । यस्यान्यवाये संभूतं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ १०९ मरीचिरापश्चकमे ताभिर्ध्यायनप्रजेप्सया । पुत्रः सर्वगुणोपेतः प्रजावान्सुरुचिर्दितिः ॥ ११० संपूज्यते प्रशस्तायां मनसा भाविता प्रभुः ॥ आहूताश्च ततः सर्वा आपः समवसतप्रभुः । तासु प्रणिहितात्मानमेकः सोऽजनयत्प्रभुः ॥ १११ पुत्रमप्रतिमञ्चान्नाऽरिष्टनेमिः प्रजापतिः । पुत्रं मरीचं सूर्याभं वधौ वेशो व्यजीजनत् ॥ ११२ मध्यायान्हि सतां वाचं पुत्रार्थी सलिले स्थितः । सप्त वर्षसहस्राणि ततः सोऽप्रतिमोऽभवत् ॥११३ कश्यपः सवितुर्विद्वांस्तेन स ब्रह्मणः समः । मन्वन्तरेषु सर्वेषु ब्रह्मणोऽशेन जायते ॥ ११४ कन्यानिमित्तमित्युक्ते दक्षेण कुपिताः प्रजाः । अपिबत्स तदा कश्यं कश्यं मद्यमिहोच्यते ॥ ११५ *ह्यश्वैकसा हि विज्ञेया वाङ्मनः कश्य उच्यते । कश्यं मद्यं स्मृतं विप्रैः कश्यपानात्तु कश्यपः ॥ करोति नाम यद्वाचो वाचं क्रूरमुदाहवम् । दक्षाभिशपतः कुपिताः कश्यपस्तेन सोऽभवत् ॥ ११७ तस्माच्च कश्यपेनांको ब्रह्मणा परमेष्ठिना । +तस्माद्दक्षः कश्यपाय कन्यास्ताः प्रत्यपद्यत ॥ सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यः सर्वास्ता लोकमातरः ॥ ११८ इत्येतमृषिसर्गं तु पुण्यं यो वेद वारुणम् । आयुष्मान्पुण्यवाञ्छुद्धः सुखमाप्नोत्यनुत्तमम् ॥ धारणाच्छ्रवणाच्चैव सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ११९ अथाब्रुवन्पुनः सर्वे मुनयो रोमहर्षणम् । विनिवृत्ते प्रजासर्गे षष्ठे वै चाक्षुषस्य ह ॥ निसर्गः संप्रवृत्तोऽयं मनोर्वैवस्वतस्य ह ॥ १२०

सूत उवाच-- प्रजाः सृजेति व्यादिष्टः स्वयं दक्षः स्वयंभुवा । ससर्ज दक्षो भूतानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च ॥ उपस्थितेऽन्तरे ह्यस्मिन्मनोर्वैवस्वतस्य ह ॥ १२१

---

* इदमर्धं नास्ति ङ. पुस्तके । + इदमर्धं नास्ति व. पुस्तके ।