वायु पुराण

[अ० ९ श्लो० १-१४] वायुपुराणम्। ३१

( देवादि सृष्टिकथनम् )

ततः सत्त्वरजोद्रिक्ताः प्रजाः सोऽथासृजत्प्रभुः । धर्मार्थकाममोक्षाणां वार्त्तायाश्चैव साधिकाः ॥ २०२ देवाश्च पितरश्चैव ऋषयो मनवस्तथा । युगानुरूपा धर्मेण यैर्रिमा विचिन्ताः प्रजाः ॥ २०३ उपस्थिते तदा तस्मिन्प्रजाधर्मे स्वयंभुवः । अभिदध्यौ प्रजाः सर्वा नानारूपास्तु मानसीः ॥ २०४ पूर्वोक्ता या मया तुभ्यं जनलोकं समाश्रिताः । कल्पेऽतीते तु ते ह्यासन्देवाद्यास्तु प्रजा इह ॥ २०५ ध्यायस्तस्तस्य ताः सर्वाः संभूत्यर्थमुपस्थिताः । मन्वन्तरक्रमेणेह कनिष्ठे प्रथमे मताः ॥ २०६ ख्यात्याऽनुबन्धैस्तैस्तैस्तु सर्वार्थैर्रिह भाविताः । कुशलाकुशलप्रायैः कर्मभिस्तैः सदा प्रजाः ॥ २०७ तत्कर्मफलशेषेण उपष्टब्धाः प्रजज्ञिरे । देवासुरपितॄंश्चैव पशुपक्षिसरीसृपैः ॥ २०८ वृक्षनारकिकीटत्वैस्तैस्तैर्भावैरुपस्थिताः । आर्थिनार्थं प्रजानां च आत्मनो वै विनिर्ममे ॥ २२९

इति महापुराणे वायुप्रोक्ते चतुराश्रमविभागकथनं नामाष्टमोऽध्यायः ॥ ८ ॥

आदितः श्लोकानां समष्ट्यङ्काः-७७७

---

अथ नवमोऽध्यायः ।

देवादि सृष्टिकथनम् ।

सूत उवाच-- ततोऽभिध्यायस्तस्य णज्ञिरे मानसी(स)प्रजाः । तच्छरीरसमुत् नैः कार्यैस्तैः कारणैः सह ॥ १ क्षेत्रज्ञाः समवर्तन्त गात्रेभ्यस्तस्य धीमतः । ततो देवासुरपितॄन्मानवं च चतुष्टयम् ॥ २ सिसृक्षुरम्भांस्येतांश्च स्वात्मना समयूयुजत् । युक्तात्मनस्ततस्तस्य ततो मात्रा स्वयंभुवा ॥ ३ तमभिध्यायतः सर्गं प्रयत्नोऽभूतप्रजापतेः । ततोऽस्य जघनात्पूर्वमसुरा जज्ञिरे सुताः ॥ ४ असुः प्राणः स्मृतो विप्रैस्तज्जन्मानस्ततोऽसुराः । यया सृष्टाः सुरास्तन्वा तां तनुं स व्यपो(पौ)हत ॥ ५ साऽपविद्धा तनुस्तेन (*सद्यो रात्रिरजायत । सा तमोबहुला यस्मात्ततो रात्रित्रियामिका ॥ ६ आवृतास्तमसा रात्रौ प्रजास्तस्मात्स्वयंभुवः । दृष्ट्वा सुरांस्तु देवेशस्तनुमन्यामपद्यत ॥ ७ अव्यक्तां सत्त्वबहुलां ततस्तां सोऽभ्ययूयुजत् । ततस्तां युञ्जतस्तस्य प्रियम्यासीत्प्रभोः किल ॥ ८ ततां मुखे समुत्पन्ना दीव्यतस्तस्य देवताः । यतोऽस्य दीव्यतो जातास्तेन देवाः प्रकीर्तिताः ॥ ९ धातुर्दीवीति यः प्रोक्तः क्रीडायां स विभाव्यते । तस्यां तन्वां तु दिव्यायां जज्ञिरे तेन देवताः ॥ १० देवान्सृष्ट्वाऽथ देवेशस्तनुमन्यामपद्यत । + उत्सृष्टा सा तनुस्तेन सद्यो हस्तादजायत ॥ ११ ÷ तस्मादहःकर्मयुक्तो देवताः समुपासते । सत्त्वमात्रात्मिकां देवस्ततोऽन्यां सोऽभ्यपद्यत ॥ १२ पितृवन्मन्यमानस्तान्पुत्रान्माध्यायत् प्रभुः । पितरो ह्युपपक्षाभ्यां रात्र्यह्रोरन्तराऽसृजत् ॥ १३ तस्मात्ते पितरो देवाः पुत्रत्वं तेन तेषु तत् । यया सृष्टास्तु पितरस्तां तनुं स व्यपो (पौ)हत ॥ १४

---

* धनुश्चिह्नान्तर्गतग्रन्थो घ. पुस्तके नास्ति । + इदमर्धं क. ख. पुस्तकयोर्नास्ति । ÷ इदमर्धं नास्ति क. ख. ग. पुस्तकेषु ।