वायु पुराण

४०८ श्रीमद्वैपायनमुनिप्रणीतम्- [अ० १०१ श्लो० २२१-२४६] (शिवपुरवर्णनम्)

एकयोजनकोटि तु पञ्चाशन्नियुतानि च। ऊर्ध्वं भागवताण्डं तु ब्रह्मलोकात्परं स्मृतम्॥ २२१ * एषोर्ध्वगः प्रचारस्तु गत्यन्तं च ततः स्मृतम्। (+ नित्या ह्यपरिसंख्येयाः परस्परगुणाश्रयाः॥ सूक्ष्माः प्रसवधर्मिण्यस्ततः प्रकृतयः स्मृताः। येभ्योऽधिकर्ता संजज्ञे क्षेत्रज्ञो ब्रह्मसंज्ञितः)॥ तासु प्रकृतिमत्सूक्ष्ममधिष्ठातृत्वमव्ययम्। अनुत्पाद्यं परं धाम परमाणु परेशयम्॥ २२४ अक्षयश्चाप्यनूलश्च अमूर्तिर्मूर्तिमानसौ। प्रादुर्भावस्तिरोभावः स्थितिश्चैवाप्यनुग्रहः॥ २२५ विधिरन्यैरनौपम्यः परमाणुर्महेश्वरः। सतेजा एष तमसो यः पुरस्तात्प्रकांशकः॥ २२६ यदण्डमासीत्सौवर्णं प्रथमं स्वौपसर्गिकम्। बृहंतं सर्वतो वृत्तमेश्वरार्द्धचवजायत॥ २२७ ईश्वराद्वीजनिर्भेदः क्षेत्रज्ञो बीज इष्यते। योनिं प्रकृतिमार्त्त सा च नारायणात्मिका॥ २२८ विभुर्लोकस्य सृष्ट्यर्थं लोकसंस्थानमेव च। सन्निसर्गः स तन्वा च लोकधातुर्महात्मनः॥ २२९ पुरस्ताद्ब्रह्मलोकस्य अण्डादवक्च ब्रह्मणः। × तयोर्मध्ये पुरं दिव्यं स्थानं यस्य मनोमयम्॥ तद्ग्रहवतः स्थानमीश्वरस्यामितौजसः। शिवं नाम पुरं तत्र शरणं जन्मभीरूणाम्॥ २३१ सहस्राणां शतं पूर्णं योजनानां द्विजोत्तमाः। अभ्यन्तरे तु विस्तीर्णं महीमण्डलसंस्थितम्॥ २३२ मध्याह्नार्कप्रकाशेन परतेजोभिमार्दिना। शान्तकौम्भेन महता प्राकारेणार्कवर्चसा॥ २३३ द्वारैश्चतुर्भिः सौवर्णैर्मुक्तादामविभूषितैः। तपनीयनिभैः शुभ्रैगढिं सुकृतवेष्टनम्॥ २३४ तच्चाऽऽकाशे पुरं रम्यं दिव्यं घण्टानिनादितम्। [÷ न तत्र क्रमते मृत्युर्न तापो न जरा श्रम॥ नदन्यैः पुश्चारं रूपमासांतुमर्हति (?)। सहस्राणां शतं पूर्णं योजनानां दिशो दश॥ २३६ तत्पुरं गोवृषाङ्कस्य तेजसा व्याप्य तिष्ठति। भावेन मनसो भूमिविन्यस्ता कनकामयी॥ २३७ रत्नवालुकया तत्र विन्यस्ता शुशुभेऽधिकम्। शारदेन्दुप्रकाशानि बालसूर्यनिभानि च॥ २३८ अर्धश्वेतार्धरक्तानि सौवर्णानि तथैव च। रथचक्रप्रमाणानि नालैर्मरकतप्रभैः॥ २३९ सौकुमारेण रूपेण गन्धिनाऽप्रतिमेन च। तत्र दिव्यानि पद्मानि वनेषूपवनेषु च॥ २४० भृङ्गपत्रनिकाशानि तपनीयानि यानि च। अर्धकृष्णार्धरक्तानि सुकुमारान्तराणि च॥ २४१ आतपत्रप्रमाणानि पङ्कजैः संवृतानि च। भूयः सप्त महानद्यास्तासां नामानि बोधत॥ २४२ वरा वरेण्या वरदा वराही वरवर्णिनी। वरमा वरभद्रा च रम्यास्तस्मिन्पुरोत्तमे॥ २४३ पद्मोत्पलदलोन्मिश्रं फेनाद्यावर्त्तविग्रहम्। जलं मणिलदलप्रख्यमावहन्ति सरिद्वराः॥ २४४ न तु ब्रह्मर्षयो देवा नासुराः पितरस्तथा। न खल्वन्येऽप्रमेयस्य विदुर्रीशस्य तत्पुरम्॥ २४५ तत्र ये ध्यानमव्यग्राः सुयुक्ता विजितेन्द्रियाः। पश्यन्तीह महात्मानः पुरं तद्गोवृषात्मनः॥ २४६

---

* अत्र संधिस्त्वार्षः। + धनुश्चिन्हान्तग्रन्थो ग. पुस्तकेषु न विद्यते। इतः प्रभृति प्रकृतयः स्मृता इत्यन्तः पाठो व. पुस्तके नास्ति। × एतदर्धं त्रुटितं ग. घ. ङ. पुस्तकेषु। ÷ धनुश्चिह्नान्तर्गतग्रन्थो ग. पुस्तके नास्ति।