वायु पुराण

४४८ श्रीमद्वैपायनमुनिप्रणीतम्— [अ० ११९।श्लो० ४५–६८] (गयामाहात्म्यम्)

मुण्डपृष्ठान्नगाधस्तात्साक्षान्नफल्गुतीर्थकम् । आद्यो गदाधरो देवो व्यक्ताव्यक्तात्मना स्थितः विष्ण्वादिपदरूपेण पितॄणां मुक्तिहेतवं ॥ ४५ एतद्विष्णुपदं दिव्यं दर्शनात्पापनाशनम् । स्पर्शनात्पूजनाद्वाऽपि पितॄणां दत्तमक्षयम् ॥ ४६ श्राद्धं सपिण्डकं कृत्वा कुलसाहस्रमात्मना । नयेद्विष्णुपदं दिव्यमनन्तं शिवमव्ययम् ॥ ४७ श्राद्धं कृत्वा रुद्रपदे नयेत्कुलशतं नरः । सहाऽऽत्मना शिवपुरं तथा ब्रह्मपदे नरः ॥ ४८ ब्रह्मलोकं कुलशतं समुद्धृत्य नयेत्पितॄन् । *कश्यपस्य पदे श्राद्धी ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ॥ ४९ दक्षिणाग्निपदे श्राद्धी पितॄन्ब्रह्मपुरं नयेत् । गार्हपत्यपदे श्राद्धी वाजपेयफलं लभेत् ॥ ५० श्राद्धं कृत्वाऽऽहवनीये अश्वमेधफलं लभेत् । श्राद्धं कृत्वा सभ्यपदे ज्योतिष्टोमफलं लभेत् ॥ ५१ आवसथ्यपदे श्राद्धी पितॄन्ब्रह्मपुरं नयेत् । श्राद्धं कृत्वा शक्रपदे इन्द्रलोकं नयेत्पितॄन् ॥ ५२ अगस्त्यस्य पदे श्राद्धी पितॄन्ब्रह्मपुरं नयेत् । क्रौञ्चयातङ्गयोः श्राद्धी ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ॥ ५३ श्राद्धी सूर्यपदे पश्चा पापिनोऽर्कपुरं नयेत् । कार्तिकेयपदे श्राद्धी शिवलोकं नयेत्पितॄन् ॥ ५४ गणेशस्य पदे श्राद्धी रुद्रलोकं नयेत्पितॄन् । गजकर्णतर्पणंकृन्निर्मलं स्वर्नयेत्पितॄन् ॥ ५५ अन्येषां च पदे श्राद्धी पितॄन्ब्रह्मपुरं नयेत् । सर्वेषां काश्यपं श्रेष्ठं विष्णो रुद्रस्य वै पदम् ॥ ब्रह्मणश्च पदं चापि श्रेष्ठं तत्र प्रकीर्तितम् ॥ ५६ प्रारम्भे च समाप्तौ च तेषामन्यतमं स्मृतम् । श्रेयस्करं भवेत्तत्र श्राद्धकर्तुश्च नारद ॥ ५७ कश्यपस्य पदे दिव्ये भारद्वाजो मुनिः पुरा । श्राद्धं कृतोद्यतो दातुं पित्रादिभ्यश्च पिण्डकम् ॥ ५८ शुक्लकृष्णौ ततो हस्तौ पदमुन्द्भिद्य निर्गतौ । दृष्ट्वा हस्तद्वयं तत्र मुनिः संशयमागतः ॥ ५९ ततः स्वमातरं शान्तां पप्रच्छ स महामुनिः । कश्यपस्य पदे दिव्ये शुक्ले कृष्णेऽथ वा करे ॥ पिण्डो देयो मया मातर्जानासि पितरं वद ॥ ६०

शान्तोवाच— भारद्वाज महाप्राज्ञ देहि कृष्णाय पिण्डकम् । भारद्वाजस्ततः पिण्डं दातुं कृष्णाय चोद्यतः ॥ ६१ श्वेतोऽदृश्योऽब्रवीत्तत्र पुत्रस्त्वं हि ममौ रसः । कृष्णोऽब्रवीन्मम क्षेत्रं ततो मे देहि पिण्डकम् ॥ ६२ स्वैरिण्यथाब्रवीद्दातुं क्षेत्रिणे बीजिने ततः । भारद्वाजस्ततः पिण्डं कश्यपस्य पदे ददौ + ॥ ÷ हंसयुक्तविमानेन ब्रह्मलोकमुभौ गतौ ॥ ६३ रामो रुद्रपदे श्राद्धे पिण्डदानाय चोद्यतः । पिताः दशरथः स्वर्गात्प्रसार्य करमागतः ॥ ६४ नादात्पिण्डं करे रामो ददौ रुद्रपदे ततः । शास्त्राथर्तिक्रमाद्धीतं रामं दशरथोऽब्रवीत् ॥ ६५ तारितोऽहं त्वया पुत्र रुद्रलोकमवाप्नुयाम् । हस्ते पिण्डप्रदानेन स्वर्गतिर्न हि मे भवेत् ॥ ६६ त्वं च राज्यं चिरं कृत्वा पालयित्वा द्विजान्मजाः । यज्ञान्सदक्षिणाङ्कृत्वा विष्णुलोकं व्रजिष्यसि ॥ पुर्यंयोध्याजनैः सार्धं कृमिकीटादिभिः सह । इत्युक्त्वाऽसौ दशरथो रुद्रलोकं परं ययौ ॥ ६८

---

* इदमर्धं न विद्यते ख.पुस्तके । + अत्राध्यायसमाप्तिर्दृश्यते ख. पुस्तके। × हंसयुक्तविमाने-नेत्यारभ्य वन्दे श्रीप्रपितामहमित्यन्तः पाठो नास्ति ख. पुस्तके।